Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Lei de Dependencia

Calquera dúbida sobre a aplicación da norma pódese resolver a través dun teléfono de información gratuíto
Por miren 16 de Marzo de 2006

Tras a entrada en vigor da Lei de Dependencia, o Ministerio de Traballo habilitou o teléfono gratuíto 900 40 60 80 para que os cidadáns e cidadás resolvan calquera dúbida sobre a aplicación da norma. A campaña foi posta en marcha en xaneiro e continuará, polo menos, até o 1 de abril. A partir dese día, as persoas interesadas poderán solicitar a avaliación do seu grao de dependencia paira acollerse ás diferentes axudas que prevé a Lei. En total, o Goberno e as comunidades autónomas achegarán até 2015 preto de 25.000 millóns de euros e calcúlase que 1.125.000 persoas beneficiaranse das prestacións.

Beneficiarios

O pasado 1 de xaneiro entrou en vigor a Lei de Dependencia, un novo instrumento que pretende mellorar os mecanismos de prevención e ampliar os servizos de atención. Paira iso, a norma contempla a repartición de axudas económicas ás persoas dependentes, segundo o seu grao de dependencia. Será a partir do 1 de abril cando os posibles beneficiarios poderán solicitar a avaliación da súa situación á administración autonómica que lles corresponda. Previamente, o Ministerio de Traballo puxo en marcha una campaña de información e habilitou o teléfono 900 40 60 80 para que todos os cidadáns e cidadás poidan resolver calquera dúbida sobre o novo dereito que lles agarraches e os pasos a seguir. Segundo recolle o Libro Branco da Dependencia, editado polo Ministerio de Asuntos Sociais a partir das proxeccións de poboación do Instituto Nacional de Estatística, a maioría das persoas dependentes teñen máis de 65 anos. En concreto, máis do 80% das persoas que non se poden valer por si mesmas supera esta idade e son atendidas no ámbito familiar, sobre todo, polas mulleres (83%). Só o 3,5% dos maiores de 65 anos contan cun servizo de axuda a domicilio, o 2,84% con teleasistencia, o 3,86% cunha praza nunha residencia e o 0,54% nun centro de día.

O obxectivo da nova Lei é paliar esta situación, que sitúa a España moi por detrás dos niveis de cobertura do resto de Europa, aínda que a norma non está exenta de certa polémica. A maior controversia áchase, precisamente, no termo ‘dependencia’, xa que por unha banda a Confederación Española de Organizacións de Maiores (CEOMA) asegura que “a definición que se adopta paira a dependencia inclúe a nota de permanencia, o que supón a exclusión de moitas e graves situacións de necesidade de axuda extraordinaria de carácter previsiblemente transitorio”. Pola súa banda, desde o Ministerio de Traballo deféndese que coa posta en marcha desta norma, España situarase á cabeza de Europa en atención á dependencia cando estea consolidado o sistema, próximo ao dos países nórdicos.

En concreto, o artigo 2.2 da Lei recoñece como beneficiarios a quen presenten una dependencia “de carácter permanente” por “razóns derivadas da idade, a enfermidade ou a discapacidade, e ligadas á falta ou á perda de autonomía física, mental, intelectual ou sensorial”. Establece tamén como requisito paira recibir axudas a necesidade de atención “doutra ou outras persoas ou axudas importantes paira realizar actividades básicas da vida diaria ou, no caso das persoas con discapacidade intelectual ou enfermidade mental, doutros apoios paira a súa autonomía persoal”. En total, datos do Ministerio de Asuntos Sociais aseguran que no noso país hai máis de 1.125.000 persoas que cumpren estas características. Paira todos eles, a Lei de dependencia establece varios graos, que determinan, ademais, a implantación da norma até 2015 mentres se xeran as infraestruturas necesarias.

  • Grao I. Dependencia moderada: Cando a persoa necesita axuda paira realizar varias actividades básicas da vida diaria, polo menos unha vez ao día.
  • Grao II. Dependencia severa: Cando a persoa necesita axuda paira realizar varias actividades básicas da vida diaria dúas ou tres veces ao día, pero non require a presenza permanente dun coidador.
  • Grao III. Gran dependencia: Cando a persoa necesita axuda paira realizar varias actividades básicas da vida diaria varias veces ao día e, pola súa perda total de autonomía mental ou física, necesita a presenza indispensable e continua doutra persoa.

En cada un dos graos de dependencia estableceranse dous niveis, en función da autonomía das persoas e da intensidade do coidado que requiran. Será un órgano de valoración decidido por cada comunidade autónoma o que emitirá un ditame sobre o grao e nivel de dependencia de cada persoa, á vez que especificará os coidados que poida requirir. Desta valoración dependerá o momento no que poderá ser beneficiario da Lei, xa que esta implantarase de maneira progresiva:

  • En 2007 serán beneficiarios quen sexan valorados no Grao III, niveis 1 e 2.
  • En 2008 e 2009, incorporaranse os dependentes severos (Grao II) de nivel 2.
  • En 2010 e 2011, os dependentes severos (Grao II) de nivel 1.
  • En 2012 e 2013, os dependentes moderados (Grao I) de nivel 2.
  • En 2014 e 2015, os dependentes moderados (Grao I) de nivel 1.

Tras ser avaliados, cada cidadán e cidadá recibirá una acreditación co seu grao e nivel de dependencia, que terá validez en todo o estado. Traballo calcula que durante 2007 recibirán prestacións os preto de 200.000 grandes dependentes estimados en España e que, durante os dous anos seguintes, atenderase aos 373.000 dependentes severos. Esta aplicación da normativa será válida tanto paira os españois como paira os inmigrantes que leven un tempo (aínda por determinar) residindo e traballando en España. Respecto da idade, aínda que nun principio a Lei excluía aos menores de tres anos, finalmente quen non alcancen esta idade e presenten graves discapacidades terán una escala de valoración específica e atenderanse as súas necesidades de axuda a domicilio e, cando sexa necesario, prestacións económicas vinculadas ou de coidados na contorna familiar. No caso dos xubilados estranxeiros de países da Unión Europea que viven no noso país, o Goberno mostrou a súa disposición a asinar convenios con outros países da UE para que os seus propios sistemas de protección financien o 100% do servizo.

Ampliación de servizos

A efectos prácticos, a Lei pretende mellorar a prevención en casos de dependencia e ampliar os servizos que se encargan de atender a estes enfermos. Neste sentido, segundo a Secretaria de Servizos Sociais, Familia e Discapacidade, Amparo Valcarce, “o centro de día será a clave”, posto que permite ao usuario vivir na súa casa e recibir atención especializada durante boa parte da xornada. No entanto, ao usuario non lle resultará gratuíto o goce deste dereito, senón que deberá pagar en función da súa renda e do seu patrimonio. O Goberno comprométese a financiar o 50% do custo do servizo que o usuario non poida pagar, mentres que a comunidade á que pertenza abonará o resto. Un exemplo: se una persoa dependente só pode sufragar o 30% do servizo que recibe, o Estado e a súa comunidade autónoma afrontarán o 70% restante a partes iguais.

Paira atender esta demanda crearase un Sistema Nacional de Dependencia e o Consello Territorial do Sistema de Autonomía e Atención á Dependencia. Este último está integrado polo Goberno e as comunidades autónomas e encargouse de elaborar os criterios obxectivos de avaliación das situacións de dependencia (baremo de dependencia). Ademais, redactará os regulamentos que regulen tanto as prestacións como a incorporación á Seguridade Social dos coidadores non profesionais, é dicir, os familiares encargados de coidar aos enfermos. Está previsto que ambos os textos estean aprobados antes de finais de marzo. Pola súa banda, o Sistema Nacional de Dependencia configurarase “como cuarto alicerce do Estado de Benestar tras o Sistema Nacional de Saúde, o sistema educativo e o sistema de pensións”, segundo recalca o Imserso, e incluirá as seguintes prestacións:

  • Servizo de Prevención das situacións de dependencia.
  • Servizo de teleasistencia.
  • Servizo de axuda a domicilio:
    • Atención das necesidades do fogar.
    • Coidados persoais.
  • Servizo de centro de día e de noite:
    • Centro de día paira maiores.
    • Centro de día paira menores de 65 anos.
    • Centro de día de atención personalizada.
    • Centro de noite.
  • Servizo de atención residencial:
    • Residencias paira persoas maiores dependentes.
    • Centros de atención paira dependentes con discapacidade.

    En total, segundo o Ministerio de Traballo, en 2015 creáronse preto de 300.000 empregos paira atender os novos servizos que se porán en marcha e rexistrouse un impacto económico positivo do 0,28% do Produto Interior Bruto (PIB).

    Axudas económicas

    Até 2015 as administracións públicas destinarán máis de 25.000 millóns de euros -máis de 12.368 millóns por parte do Goberno central e una cantidade similar a cargo das comunidades autónomas- paira pór en marcha o sistema que prevé a Lei de dependencia. De momento, a cantidade acordada paira 2007 alcanza os 800 millóns de euros, considerados suficientes paira garantir a atención aos grandes dependentes. Esta axuda económica distribuirase de catro maneiras: vinculada á contratación dun servizo privado no caso de que non se dispoña de praza na oferta pública, compensación polos coidados na contorna familiar, prestación de asistencia personalizada e beneficios fiscais paira aquelas persoas que contraten un seguro privado.

    A cantidade que percibirán quen contraten un servizo privado dependerá do grao de dependencia e a capacidade económica do beneficiario, e servirá paira sufragar os gastos dun Programa Individual de Atención determinado pola propia comunidade autónoma. A Lei prevé una prestación básica que as comunidades autónomas poderán incrementar, con cargo aos seus orzamentos. Se non fose posible contratar un servizo privado, de modo excepcional o usuario poderá recibir una compensación económica paira ser atendido por un familiar, “sempre que se dean as circunstancias familiares e doutro tipo adecuadas paira iso”, lembra o Imserso.

    Esta última modalidade pretende recoñecer o labor daquelas persoas, sobre todo mulleres ao redor de 50 anos, que se encargan de coidar na súa casa a familiares maiores dependentes. Nesta circunstancia, a norma prevé que o coidador reciba una compensación económica por iso e que se dea de alta na Seguridade Social. “O apoio a coidadores leva programas de información, formación e períodos de descanso paira os coidadores non profesionais, encargados da atención das persoas en situación de dependencia”, agregan desde o Imserso.

    O obxectivo é que os familiares coidadores reciban una compensación económica polo seu labor, que na maioría dos casos impídelles ter un traballo remunerado fose do fogar, e que adquiran uns coñecementos paira incorporarse no mercado laboral como coidador profesional, en residencias ou centros de día, cando non teñan xa a un familiar dependente ao seu cargo.

    Por outra banda, as persoas menores de 65 anos con gran dependencia poderán recibir una prestación económica paira contratar una asistencia personalizada durante un número de horas, que lle facilite una vida máis autónoma, o acceso á educación e ao traballo, e o exercicio das actividades básicas da vida diaria, segundo recolle o artigo 18 do anteproxecto.

    Se non cumpren estes requisitos, a Lei recoñece a aplicación de sancións por infracción leve (multa de até 300 euros aos coidadores e até 30.000 euros aos provedores de servizos), grave (multa de 300 a 3.000 euros aos coidadores, e de 30.001 a 90.000 euros aos provedores de servizos) e moi grave (multa de 3.001 a 6.000 euros aos coidadores, e de 90.001 até un máximo dun millón euros aos provedores de servizos). En concreto, considerarase infracción a comisión dos seguintes supostos

    • Dificultar ou impedir calquera dos dereitos das persoas en situación de dependencia.
    • Obstruir a acción dos servizos de inspección.
    • Negar a subministración de información ou proporcionar datos falsos.
    • Aplicar as prestacións económicas a finalidades distintas a aquelas paira as que se outorgan, e recibir axudas, en especie ou económicas, incompatibles coas prestacións establecidas na presente Lei.
    • Incumprir as normas relativas á autorización de apertura e funcionamento e de acreditación de centros de servizos de atención a persoas en situación de dependencia.
    • O trato discriminatorio á persoa en situación de dependencia.
    • Conculcar a dignidade das persoas en situación de dependencia.
    • Xerar situacións de risco ou dano paira a integridade física ou psíquica.
    • O incumprimento dos requirimentos específicos que formulen as Administracións Públicas competentes.