Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Solidaridad > Proxectos e campañas

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Maribel Ramos, coordinadora do Observatorio de Delitos de Odio contra Persoas Sen Fogar, Hatento

Un 51% das persoas sen fogar foron vítimas dalgún tipo de delito ou agresión

“Pisoume as miñas cousas, cuspiume e chamoume can” (Saúl, 38 anos). “Uns mozos agredíronme con pedras e botellas” (Manuela, 42 anos). “Mentres durmía no meu coche, arroxáronme unha cabicha” (Pedro, 51 anos). Estes son testemuños reais de persoas que carecen dun fogar e sofren por iso a violencia da irracionalidad. Son vítimas dos denominados delitos de odio, “un acto criminal motivado pola intolerancia cara a un determinado grupo de persoas”, sinala Maribel Ramos, coordinadora do Observatorio de Delitos de Odio contra Persoas Sen Fogar, Hatento. Este observatorio pretende visibilizar e condenar estes feitos para combatelos. Ata un 51% das persoas sen fogar sufriu algún tipo de agresión. O preocupante é que os delitos contra elas, máis cando son de odio, “non ocorren no baleiro, senón que son a manifestación violenta dun prexuízo que é aceptado socialmente, en maior ou menor medida”, advirte Maribel Ramos.

Que porcentaxe de persoas sen fogar sofre episodios de violencia nas nosas rúas?

“Un 11,46% das mulleres sen fogar sufrirían agresións sexuais”Segundo a enquisa ás persoas sen fogar do Instituto Nacional de Estatística en 2012, estímase que un 51% serían vítimas dalgún tipo de delito ou agresión durante a súa historia de sinhogarismo, alcanzando un 20,81% as persoas que serían agredidas. Estes datos son similares aos observados nalgúns recontos realizados en cidades concretas. No reconto feito no País Vasco en 2012, do conxunto de persoas enquisadas na rúa e nos centros de aloxamento, máis da metade (58,3%) referiron ser vítimas dalgún delito ou conduta antisocial ligada a esa circunstancia. No caso de Madrid, no mesmo ano, un 47,1% das persoas entrevistadas afirmaron ser vítimas dalgún tipo de delito ao longo do seu tempo de estancia na rúa.

No caso das mulleres, contan con datos sobre agresións específicas contra elas?

De forma xeral, a porcentaxe de mulleres sen fogar que serían vítimas dalgún tipo de delito é cinco puntos inferior ao dos homes. Con todo, mentres que un 11,46% das mulleres sufrirían agresións sexuais, no caso dos homes esta porcentaxe redúcese ao 0,77%. Tamén se identifican diferenzas no caso dos timos, de forma que un 19% delas serían estafadas fronte ao 13% de homes.

Entre estas agresións rexístranse o denominados delito de odio. Que os define?

“Os delitos de odio contra persoas sen fogar son a manifestación violenta dun prexuízo aceptado socialmente”

Os delitos de odio constitúen un acto criminal motivado pola intolerancia cara a un determinado grupo de persoas. Para que podamos cualificar un comportamento delituoso como delito de odio, deben confluír dous requisitos. Por unha banda, o comportamento debe ser un delito tipificado como tal no Código Penal, como un trato vejatorio, unha agresión física, un roubo, etc. Doutra banda, a motivación do delito debe basearse nun prexuízo cara a un determinado grupo ou colectivo social. Este segundo requisito é o que diferencia os delitos de odio doutros. As vítimas dos delitos de odio son seleccionadas en función do que representan e non tanto por quen son, de forma que a vítima podería ser intercambiada por calquera outra persoa coa que comparta a característica cara á que se dirixe a intolerancia e o rexeitamento do agresor. Dá igual que sexan Pedro, Saúl ou Manuela, o que as fai o branco da violencia é ser persoas sen fogar.

Perséguense e penalizan os delitos de odio contra persoas sen fogar?

Observamos dous obstáculos fundamentais na persecución e penalización dos delitos de odio contra as persoas sen fogar. Por unha banda, o sinhogarismo ou a situación socioeconómica das vítimas non é considerado polo noso Código Penal como unha característica que sitúe ás persoas nunha situación de especial vulnerabilidade fronte aos delitos e que, por tanto, requira dunha maior protección por parte da nosa lexislación penal. Desta forma, mentres que o racismo e a xenofobia ou a LGTBfobia son consideradas circunstancias agravantes, a aporofobia ou odio ás persoas pobres, non ten esta consideración penal.

Por outra banda, as persoas sen fogar denunciarían este tipo de delitos en menor medida que outros colectivos. Os procesos de exclusión social operan desempoderando ás persoas que os sofren, de forma que a vulneración dos dereitos acaba aceptándose como parte do día a día, considerándose dentro da dinámica de sinhogarismo e perdéndose a confianza na posibilidade de actuar contra a inxustiza. Este fenómeno vese reflectido nos datos que recolle o Ministerio do Interior no seu “Informe sobre a evolución dos delitos de odio en España“, de 2013. Este informe inclúe as cifras rexistradas mediante o Sistema Estatístico de Criminalidade, que recolle os feitos contabilizados por Garda Civil, Corpo Nacional de Policía, Mossos d´Esquadra, Policía Foral de Navarra e Policías Locais. Os datos de 2013 arroxan unha cantidade total de 1.172 delitos de odio rexistrados. Con todo, o informe só recolle catro delitos de odio contra persoas sen fogar.

Denuncian a invisibilidade das persoas sen fogar, como se fai patente e cales son as súas consecuencias?

“O imaxinario social e colectivo sitúa máis ás persoas de escasos recursos no ámbito delituoso, que como potenciais vítimas da delincuencia”

Os delitos de odio non ocorren no baleiro, senón que son a manifestación violenta dun prexuízo que é aceptado socialmente, en maior ou menor medida. A aporofobia reflíctese na culpabilización das propias persoas sen fogar pola súa situación de exclusión e pobreza. Tamén se observa na distancia simbólica que se establece entre o “nós” e os “outros, os pobres”. Por último, a aporofobia se visibiliza e transmítese a partir do imaxinario social e colectivo que relaciona ás persoas de escasos recursos coa delincuencia, situándoas en maior medida nese espazo delituoso antes que como potenciais vítimas da mesma.

Sen ningunha dúbida, esta idea incrementa a vulnerabilidade das persoas excluídas, en xeral, e das persoas sen fogar, en particular. Se pensamos que as persoas sen fogar vannos a roubar ou agredir, que grao de verosimilitud darémoslle ao seu testemuño como vítima? Cando o delito de odio cometeuse contra unha persoa membro dun grupo especialmente estigmatizado, a culpabilización da vítima pode influír, mesmo, no proceso de investigación. Desta forma, está a enviarse unha mensaxe ás comunidades afectadas que non facilita a confianza no sistema policial e xudicial.

Cal é o obxectivo do Observatorio Hatento neste contexto?

Este Observatorio pretende axuntar as forzas, o coñecemento e os recursos de varias organizacións de atención a persoas sen fogar e de defensa dos dereitos humanos para xerar un coñecemento fiable sobre este tema e poder actuar contra os delitos de odio. Para iso, expuxémonos diversas liñas de actuación, como son a recollida de datos sobre incidentes e delitos de odio que sofren as persoas sen fogar, a formación para profesionais, a realización de campañas de sensibilización e encontros para achegar a realidade desta problemática á cidadanía.

Por que lle interesa á cidadanía coñecer este Observatorio? Que pode facer para evitar a violencia contra as persoas sen fogar?

“Ser vítima dun delito de odio implica ser desposuído da nosa identidade como cidadán ou cidadá”Os delitos de odio contra as persoas sen fogar son unha vulneración flagrante dos dereitos humanos e supón un dos maiores atentados contra a dignidade das persoas. Ser vítima dun delito de odio implica ser desposuído da nosa identidade como cidadán ou cidadá, xa bastante mermada pola violencia estrutural que implica o propio fenómeno do sinhogarismo. Unha sociedade democrática non pode permitirse abandonar máis aló das marxes a parte da súa cidadanía. Desposuírnos dos prexuízos contra as persoas sen fogar, achegarnos á súa realidade, apoiar ás organizacións que estamos a traballar na defensa dos seus dereitos e denunciar calquera tipo de agresión contra as persoas sen fogar da que sexamos testemuñas son as formas nas que nos podemos implicar.

O Observatorio Hatento conta co apoio das institucións?

O Observatorio Hatento puido constituírse grazas ao apoio do Mecanismo Financeiro do Espazo Económico Europeo (EEAGrants), cuxos estados doantes son Islandia, Liechtenstein e Noruega, a través do Programa de Cidadanía Activa da Plataforma de ONG de Acción Social. Actualmente estamos a manter contactos con distintos organismos públicos, co obxectivo de articular mecanismos de colaboración e cooperación coas institucións implicadas na garantía e defensa dos dereitos das persoas sen fogar e a persecución dos delitos de odio.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións