Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Solidaridad > Proxectos e campañas

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Querubina Meroño. Directora do Banco do Tempo de San Javier (Murcia)

Os negocios de tempo son algo complementario ao resto de economías

Querubina Meroño (Murcia, 1958) leva máis de trinta anos axudando aos demais, colaborando con grupos de discapacitados primeiro, en Cruz Vermella despois e como Directora de Banco de Tempo de San Javier desde 2004, onde compatibiliza este labor coa de médica de urxencias na conca mineira da Unión. Este proxecto dos Bancos de Tempo, que nacen en Estados Unidos a comezos dos anos 70, chegan a Europa a través de Italia dez anos máis tarde co fin de que as mulleres puidesen ter tempo libre. No noso país o Banco de Tempo é un exemplo de como se pode axudar a outras persoas e a nós mesmos, co valor máis prezado, e a miúdo máis esquecido: o tempo de cada un. “Hai que pensar que os negocios de tempo son algo complementario ao resto de economías. As persoas ‘reaprenden’ a axudarse”, concreta.

Que é un Banco de Tempo?

É un sistema de intercambio e axuda mutua no que a moeda de cambio é a hora a partir dunha ecuación moi sinxela: 1 hora = 1 crédito. Podemos dicir que tamén que é un modo de relacionar os distintos estamentos sociais dunha forma moi bonita, ademais de sustentable, xerando beneficios para todas as persoas e institucións que participan neste sistema multirrecíproco. Non hai que esquecer que falamos de sustentabilidade e que eu, como xestora, sei que para chegar un pouco máis aló, é necesaria a colaboración de todo o mundo. Hai que ter en conta que os bancos de tempo -cando funcionan de modo óptimo-, traballan en sistemas de coprodución que poderiamos definir como actividades puntuais nas que se marca un obxectivo a conseguir que se comporta como catalizador de todas as enerxías e que finalizan cando se conseguiu devandito obxectivo (restaurar uns mobles para un local asociativo, colaborar na coordinación dun evento comunitario, axudar a un matrimonio maior a pintar a súa casa…), despois, pásase a outra coprodución.

Que se entende por coprodución?

É algo parecido ao sistema de facer películas: marcámonos metas moi concretas que poden lograrse en pouco tempo. Deste xeito conseguimos, sen interferir co ámbito laboral, un gran beneficio para os proxectos, e capitalizamos todo o tempo dos nosos socios ademais de poder establecer colaboracións e intercambios con grupos que non pertencen de maneira estable ao sistema. Un exemplo disto último é a experiencia que realizamos con Proxecto Home, organización que nos dedicou dúas horas mensuais, 35 persoas da asociación e 5 socios de Banco de Tempo co fin de pintar unha sala para o arquivo de material do hotel de asociacións. Nós ofrecémoslles un paseo en barco polo Mar Menor. Trátase de ‘pór en valor’ o tempo das persoas e o que son capaces de facer xuntas. “Trátase de ‘pór en valor’ o tempo das persoas e o que son capaces de facer xuntas”

Como e cando se crea o Banco de Tempo de San Javier?

Créase en 2004 e nace da seguinte maneira: esa primavera coñecín nun proxecto sobre arte que se realiza anualmente no noso municipio: ‘IMAXINA’, a unha serie de persoas que me falaron do proxecto Banco de Tempo e de que colaboraran na implantación dun modelo en Alacante, e como ese sistema de trueque xa o coñecía desde pequena porque vivía nunha zona rural, resultoume moi atractivo, e a partir deste momento comecei a exporme a creación dun en San Javier. Tras ler sobre o tema e asistir a unha xornada sobre habilidades para xestionar un Banco de Tempo, atopei que sempre estaban orientados aos servizos para a muller e á axuda mutua veciñal. Posteriormente tivemos a sorte de contactar coa área de Acción Social do Concello de Alacante, que nos ofreceu unha axuda inestimable nestes primeiros pasos: unha memoria do seu proxecto de Banco de Tempo tamén orientado a ese colectivo principalmente feminino e que nos serviu como comezo.
A partir dese momento incorporouse ao equipo un enxeñeiro informático, Rafael González, e foi cando empezamos a traballar cunha linguaxe informática que permitiu a xestión a través de Internet, etc., unha ferramenta que abre moitas fronteiras. É cando creamos un portal, www.bancodeltiempo.org, no que envorcamos as nosas experiencias e as doutros sistemas de Banco de Tempo a nivel internacional e nacional.

Cantas persoas forman parte deste Banco?

En organización somos 15 persoas, hai un equipo básico de catro persoas cunha vinculación laboral e o resto son socios de Banco de Tempo que están a colaborar en proxectos concretos. A última incorporación foi un conxunto de xornalistas que nos axudan a crear noticias legibles. Tamén contamos con creativos socios de Banco de Tempo, organización que nos axuda na imaxe.

Existe límite de idade?

Traballamos desde o formato escolar, do tres anos que empezan a facer xogos e actividades para colaborar e intercambiar, ata adultos sen límite de idade. A aposta de San Javier é a creación dun laboratorio social cos distintos modelos de Banco de Tempo que están a funcionar e estanse interconectando uns con outros para cooperar tanto entre eles como con outros bancos de fóra do noso municipio. De feito, somos impulsores da rede B.D.T., que é un sistema para facilitar a creación de Bancos de Tempo que conta cun formato prefijado de ferramentas, entre elas o Cyclos, que na súa última versión xa permite a interconexión de sistemas a nivel internacional e entre distintos puntos xeográficos.

Como funcionan estes sistemas onde os usuarios poden ofrecer e recibir servizos sen mediar a moeda oficial?

O funcionamento pode ser de dúas maneiras, ou ben a través da ferramenta informática cyklos, que sempre a recomendamos para realizar unha xestión máis adecuada, ou se pode empregar un sistema de talóns ou cheques que despois se entregan na oficina do Banco de Tempo para que se contabilice a transacción. En ambos os casos cóntase cunha listaxe de usuarios que ofrecen e demandan actividades. En calquera caso, a persoa ofrece e solicita unha serie de horas para realizar tarefas de axuda ou intercambio de experiencias ou coñecementos, por exemplo unha persoa que lle gusta e sabe reciclar pode ofrecer os seus coñecementos a alguén que necesite arranxar algo ou simplemente aprender. A cambio pode solicitar que alguén lle axude a aprender windsurf, etc. A xestión da oficina tamén se pode levar a través de socios formados adecuadamente que así gañan os seus créditos de tempo. En San Javier pódese participar tanto como usuario individual como colectivo: unha asociación, empresa, instituto…, e sempre dedicamos unha parte de horas que se xeran á comunidade onde se implantou o Banco co fin de mellorar as condicións de vida da nosa comunidade.

Que papel xogan as novas tecnoloxías nos Bancos do Tempo?

Como sistema económico para interconexión entre os distintos tipos de poboacións paréceme excelente. Se queremos traballar con novas tecnoloxías que nos permitan que sexa sustentable o que estamos a facer, é importante que primeiro canalicemos as novas necesidades de aprendizaxe: a informática. Nós ao longo deste ano conseguimos algo moi bonito: xerar 400 horas semanais de informática abastecidas por socios de Banco do Tempo para alfabetización informática.

Que requisitos necesítanse para pertencer a un Banco do Tempo?

O que aconsellamos a todos os grupos que desexen montar un Banco de Tempo é que se apoien nunha asociación ou nunha empresa. A partir de aí pódese montar como voluntariado social corporativo ou ben dar esa facilidade como unha ferramenta que se ofrece aos clientes nun momento dado. Por tanto, cun colectivo de polo menos tres persoas pódese empezar. É necesario contar cun espazo físico onde polo menos un par de veces á semana estea aberta a oficina para que poidan entregar os cheques cando se fixo unha transacción con soporte, material para as consultas, etc.
Neste sentido é moi importante a formación, nós temos agora un programa de formación continuada, onde montamos cursos de axentes de tempo a distintos niveis. Desta maneira, as persoas que queiran montar Bancos de Tempo reciben formación sobre como funcionar. É fundamental que neste sistema haxa una certa transmisión oral, por iso hai unha aprendizaxe cooperativa tamén que pode axudar con exemplos prácticos. Para iso adoptamos a metodoloxía inglesa que xa leva moitos anos funcionando e é de gran calidade.

Cales son os servizos máis demandados?

Depende de quen faga a demanda: un usuario normal pode pedir axuda para algo puntual ou ben para aprender algo ou practicar unha actividade con alguén que sabe máis, por exemplo Tai Chi ou debuxar. Se é un centro de discapacitados ou de maiores expoñen outro tipo de demandas como ler, compañía, música, acompañamento a actividades comunitarias, etc.

Desde a creación do Banco de Tempo de San Javier, cantas persoas beneficiáronse?

Agora mesmo temos un Banco de máis de 300 persoas. “Agora mesmo temos un Banco de máis de 300 persoas” Ademais, no modelo de Banco de Tempo Organización agora mesmo estamos cun grupo de traballo internacional que está a xerar as regras de uso para as redes de Banco de Tempo co fin de que sexa coherente e internacional en colaboración con EEUU, co Banco de Tempo de Inglaterra, e hai agora mesmas incorporacións de Dinamarca. Podemos dicir que somos un pobo pequeniño pero con horizontes moi grandes.

Son compatibles os Bancos de Tempo cos sistemas económicos tradicionais?

Hai que pensar que os negocios de tempo son algo complementario ao resto das economías, que non lle fai dano, senón que sucede o contrario: as persoas ‘reaprenden’ a axudarse. Hai que ter en conta que en todas as sociedades houbo esa facilidade de axuda mutua, pero que ultimamente parece que ese labor é máis difícil, as estruturas familiares tradicionais ofrecían ese colchón de amortiguación social, agora é diferente. Por iso o Banco de Tempo é tamén un sistema para traballar a credibilidade entre a cidadanía. “O Banco de Tempo é tamén un sistema para traballar a credibilidade entre a cidadanía” Doutra banda, o comercio e o negocio en calquera das formas que entendamos é quizá a forma máis humana e respectuosa de considerar ao outro ser humano igual que ti, e o feito de que un poida capitalizar as túas propias cualidades e as doutro me parece algo valioso.

Entón, non é necesario contar cun investimento económico inicial para crear un Banco de Tempo?

Non é necesario. O recomendable é pertencer á rede de BDT (Banco de Tempo), que agora mesmo se está acabando de articular o sistema. Mesmo se van a poder apadriñar Bancos de Tempo nun futuro. Este é un gran proxecto que se pode conseguir a partir de capitalizar os propios recursos de cada lugar soamente cos recursos humanos. Así estamos a dar uns pasos para traballar a paz e a igualdade entre as persoas, dando igual a súa procedencia.

En España hai moito Banco de Tempo?

En España hai anos que distintas cidades traballan con Bancos de Tempo. Nos nosos inicios o de Alacante serviunos de punto de partida; agora mesmo hai algúns en Santander, distintas cidades de Galicia, Alcobendas etc. O sistema que nós estamos a utilizar está orientado a xerar ferramentas para a comunidade, e no posible accesibles sen limitación xeográfica, traballando ademais en comunidades máis amplas, non só con mulleres, senón nenos, adultos, homes, anciáns, empresas, discapacitados, etc. En definitiva, trátase de traballar na poboación rural e sen fronteiras e que falemos un mesmo linguaxe de valores que fomente a paz e o equilibrio social.

Cales son as súas estratexias para que a sociedade participe máis activamente neles?

Traballamos primeiro cos líderes naturais para que cale neles a idea e axúdennos a transmitila ao resto. Procuramos realizar coproducións exitosas desde o principio para que todo o mundo se vaia con bo sabor de boca. Hai que facer un labor constante nos nosos medios de comunicación locais e nos distintos colectivos que pensamos que poden ter interese na nosa comunidade de tempo, colexios, empresas, institutos, asociacións… así como recoller as ideas que nos transmiten.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións