Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Solidaridad > Proxectos e campañas

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Rafael de Lorenzo. Director do primeiro Tratado sobre Discapacidade en España

As melloras para os discapacitados non se están realizando ao ritmo das necesidades sociais

Dous anos de traballo, 36 autores e 1.600 páxinas. Estes números mostran o esforzo que requiriu o primeiro Tratado sobre Discapacidade escrito en España e en Europa. Non hai escusas. Nun país como o noso, onde cada ano se publican 50.000 novos títulos ao ano, ninguén se atreveu ata agora a elaborar unha obra centrada en ‘axudar aos que axudan’ desde a reflexión e o rigor científico. Só Rafael de Lorenzo (Albacete, 1952) e Luís Cayo, (coautor) animáronse a levar este proxecto adiante, nun intento abordar o tema da discapacidade desde moi distintos ámbitos: xurídico, económico, social… De Lorenzo percorre nunha trintena de capítulos as distintas realidades que afectan a un discapacitado, as leis que lle protexen e as actuacións das distintas organizacións ás que pertence e que lle axudan. Un referente que convida a unha reflexión: non basta con botar a culpa aos demais, senón que cada un debe de cumprir o seu parte, tanto as administracións como a cidadanía. Recoñece que se está avanzando moito, pero con matices. “As melloras non se están realizando ao ritmo das necesidades sociais”, lamenta.

Estímase que no noso país un 10% da poboación é discapacitada, que lles achega un libro como leste?

Proporciónalles un beneficio indirecto. Hai que aclarar que non é un libro dedicado a un caso concreto de discapacidade. É unha obra de consulta dirixida a profesionais do ámbito universitario, profesionais relacionados co mundo da discapacidade, membros de dirección, padroados de fundación, xestores de entidades… Este Tratado supón un avance na mellora dun coñecemento máis global do mundo da discapacidade, por iso é polo que o beneficio, a medio prazo, sexa de imaxe, coñecemento e de maior aceptación desa realidade.“Este Tratado supón un avance na mellora dun coñecemento máis global do mundo da discapacidade”

E unha persoa como María Luisa Moura, discapacitada, que acaba de iniciar unha folga de fame nas Veigas (Asturias) despois de quedarse sen fogar por non seguir as canles necesarias para a adxudicación dunha vivenda social, atopa algunha resposta nestas páxinas?

O tema da accesibilidade é moi importante para nós e recollémolo no Tratado, concretamente na parte referir# a a vivenda. Nós tratamos o enfoque específico de que hai que facer para que as vivendas sexan accesibles, pero non entramos no dereito global dos cidadáns de ter un acceso á vivenda. Pomos o acento principalmente en que programas hai de reserva de vivenda protexida e accesible para persoas con discapacidade.

Estes programas cobren todas as demandas?

Bo, vaise avanzando, aínda que o problema ten dous protagonistas. En ocasións son as entidades públicas as que promocionan suficiente vivenda accesible para persoas con discapacidade, pero outras veces dáse o caso contrario. Hainas, pero por falta de información ou pasividade os discapacitados non as piden. É o que eu chamo o ‘complexo de Leonardo’, que loitaba moito por facer avances, descubrimentos, pero logo non os remataba ou non os sabía usar. Ás veces tamén ocorre iso. Hai beneficios no sistema que pola falta de interese da poboación desaprovéitanse.“Hai beneficios no sistema que pola falta de interese da poboación desaprovéitanse”

Parece mentira que alguén se ‘despiste’ no noso país cando se trata da vivenda

Pois pasa. De feito xa pasou cos fondos europeos asignados para diversidade de proxectos destinados a persoas con discapacidade. En ocasións chamábannos os xestores dicíndonos que tiñan remanente de diñeiro e pedíannos que o empregásemos en algo porque se ía a quedar sen gastar. Por iso digo que desde o colectivo da discapacidade hai que facer un exercicio crítico, directo e inverso, e pór de manifesto que hai moitas cousas que non se fan porque non as levamos a cabo nós mesmos. A mellora debe darse en ambas as direccións. Sen esquecer que o acceso á vivenda é problema que afecta a miles de persoas e non a discapacitados, é un dereito para todos.

Falando de dereitos, o libro está prologado por Maria Emilia Casas Baamonde, presidenta do Tribunal Constitucional, que opinión merécenlle as últimas normativas recentemente aprobadas no noso país: o Tratado de Igualdade de Oportunidades, a Lei de Dependencia e a de Igualdade, tamén en mulleres discapacitadas?

No libro o Tratado de Igualdade de Oportunidades é un dos eixos centrais. Non hai que esquecer que o discurso do libro é que toda a discapacidade non debe entenderse como un problema que se centre en torno ao discapacitado para ver como se integra. Máis ben é un enfoque sobre os dereitos esenciais dunha persoa: que hai que facer desde o público, desde a propia sociedade e desde as persoas, para que eses dereitos tradúzanse en realidades concretas e os discapacitados poidan levar unha vida digna como os demais. Sobre a Lei de Igualdade entre homes e mulleres paréceme positivo, precisamente, pola muller con discapacidade, que sofre unha dobre discriminación. Calquera medida incluída nesta Lei que favoreza a situación destas mulleres é positiva.

Sobre a Lei de Dependencia entendo que se logrou un importante avance. Cada vez que se desprega un sistema de protección, como este, leva moitas expectativas que logo, na práctica, resultan menos ambiciosas ou se tarda moito máis tempo do que se di para levalas a cabo, mesmo 10 ou 15 anos. Tamén creo que é un avance moi importante que vai dar máis resposta ás persoas maiores que ás persoas con discapacidade. Pero bo, calquera achega neste sentido sempre é positiva, polo que suma ao conxunto. Doutra banda, tamén hai que ter moi presente, como colectivo de discapacitados, que o propio deseño da lei, que se vai a xestionar conxuntamente entre o Estado e comunidades autónomas, faina moito máis complexa. Por iso valoro que é unha lei moi positiva pero que non deixa de ser unha peza máis do quebracabezas, aínda que este segue sendo insuficiente. Hai que entender a discapacidade como un fenómeno que pode ser afrontado desde multitude de enfoques e planos de análises.“Hai que entender a discapacidade como un fenómeno que pode ser afrontado desde multitude de enfoques e planos de análises”

Con que enfoque debe asumir un discapacitado físico o feito de que non chegue aos caixeiros automáticos, que non poida coller moitos autobuses urbanos ou gozar de veladas cos seus amigos en bares e restaurantes porque non están habilitados aínda?

Coa perspectiva de que se está mellorando. Hai dúas realidades claras: a primeira é que se vai avanzando bastante rápido e a outra é que se avanza no ámbito da discapacidade, pero o resto do mundo tamén avanza, de maneira que imos acurtando algo o diferencial, pero non o suficiente. Por unha banda, hai que ter en conta que as melloras non se están realizando ao ritmo das necesidades sociais, e por outro, que esas melloras son moi desiguais. Nuns campos predominan máis que noutros, e hai que recoñecer unha mellora neste sentido, pero a reivindicación hai que mantela desde a bandeira dos dereitos fundamentais e humanos. Non é que sexa inxusto que non haxa autobuses adaptados, o inxusto é que me estean privando de exercer unha liberdade de movemento, de participación na vida social, económica e laboral. Se eu non podo entrar a un restaurante ou un cinema están a privarme do meu dereito a participar da vida cultural. Non nos temos que centrar tanto no discurso individualista, aínda que tamén é importante.

Parece que esta reivindicación foi escoitada. O Goberno acaba de aprobar, despois de tanto atraso, o Real Decreto que regula toda unha serie de condicións urbanísticas novas nos espazos públicos e edificios para facelos accesibles a calquera persoa con discapacidade, a data límite: 2010. Crello?

Non. Lamentablemente creo que se atrasará. Todo este tipo de desenvolvementos provén da LIONDAU, Lei de Igualdade de Oportunidades, Non Discriminacións. Unha norma que establecía prazos moi longos de adaptación do transporte público, dos edificios con prazos para o 2017. Xa cando saíu en 2003 a 14 anos vista todo o mundo queixouse, pero eu asinaría para que nesa data todas as condicións urbanísticas realizásense. Oxalá non se atrase demasiado, a ver se en 2014 si podemos felicitarnos por este labor. Tamén hai que ter en conta que o tempo, desde o punto de vista global, non é un tema esencial. O que importa é que se aborde de verdade. É dicir, se chegado o momento non se puidese cumprir o 100% do decreto non suporía un problema se se fixo algo, se se cumpriu o 60%. O problema é cando non se fai nada por ‘inalcanzable’, por crer que nunca se chegará.

Esta mesma lei di que a vulneración destas novas condicións urbanísticas suporá a imposición dunha sanción administrativa con multas de 301 euros a un millón de euros. Isto é moito diñeiro.

Si, se que o é e créome que se vaian a cumprir as sancións. Un dos argumentos que defendemos no libro é que no noso país o desenvolvemento normativo nos últimos 15-20 anos foi enorme. E aínda que se produciron moitos avances, non hai que esquecer que as normas están para que se cumpran, aínda que o nivel de aplicación é escaso. É necesario traballar máis nos próximos anos por espremer o que xa hai que por seguir pelexando en cousas novas. A razón é que desde as administracións téndese a cumprir pouco, pero tamén é verdade que os cidadáns, as empresas, entidades e mesmo as propias asociacións de discapacitados non reclaman, dentro do que permite o Estado, o dereito ao cumprimento desas normas. Debe darse un certo cambio cultural nas propias organizacións das persoas con discapacidade para utilizar os resortes do Estado de Dereito e facer uso do que se chama a ‘exigibilidad dos dereitos’, é dicir que eses dereitos se exerciten de verdade. Por tanto, se hai unha obrigación de eliminar unha barreira e non se fai, se o Concello non intervén deberá haber unha asociación que presente unha denuncia, unha demanda, acudir aos tribunais… Esta é unha das claves do futuro: determinar en que medida o sector é capaz de presionar para que se cumpra o que se aprobou.“Unha das claves do futuro é determinar en que medida o sector é capaz de presionar para que se cumpra o que se aprobou”

Con 1.600 páxinas, será difícil chegar a unha soa conclusión

Si, pero vouno a tentar. Unha das conclusións que se poden sacar do libro é que hai moitos problemas pero moita xente para intervir e resolvelos. Só se cada un fai o que lle toca en cada momento, as cousas poden mellorar globalmente máis rápido. Cando unha persoa adopta unha actitude discriminatoria cun discapacitado está a prexudicarlle, pero cando un discapacitado discrimina a un inmigrante tamén lle prexudica. O que ten que cambiar é a actitude de fondo de ir cara a unha cultura onde haxa unha maior consideración e respecto na forma de ser de cada un.

Entre todas as reflexións que transmite o Tratado, áchase a de facernos mellores persoas con quen sofren algún tipo de discapacidade?

Pode ser. Desde este traballo pódese obter a seguinte reflexión: non basta só con botar a culpa aos demais, senón que cada un debe de cumprir o seu parte. É verdade que as administracións teñen que mellorar e avanzar, pero tamén a cidadanía. Cando unha persoa aparca o seu coche nun lugar reservado para discapacitados, o que está conculcando o dereito é o propio cidadán, ninguén máis. Isto debémolo ter moi presente.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións