Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Vicente Marbán. Profesor da Universidade de Alcalá de Henares

O crecemento da ONG en España retardouse
Por Iñigo Marauri, Miren Rodríguez 21 de Decembro de 2005
Img vicente mejor
Imagen: Ars Image Gallery

O profesor da Facultade de Ciencias Económicas da Universidade de Alcalá de Henares Vicente Marbán (Madrid, 1969) é un experto no estudo do que se denominou como terceiro sector, un concepto caixón de xastre no que se inclúen todas as entidades que non teñen como principal obxectivo o lucro. De entre estas, as asociacións de acción social, as bautizadas como ONG, son as máis coñecidas e visibles. A pesar de que manteñen un alto recoñecemento social, Marbán apunta que o seu crecemento no noso país retardouse.

Como describiría na actualidade o movemento asociativo en España?

Na actualidade, o movemento asociativo goza dunha lexitimidade social importante, é moi visible tamén socialmente e é cada vez máis prestacional e menos reivindicativo. En canto a preferencias asociativas, os estudos confirman que as preferencias dos cidadáns céntranse en asociacións de carácter lúdico, seguidas das de carácter educativo, cultural e as de acción social. Convén aclaralo porque se tende a identificar movemento asociativo só co de acción social, e en realidade o primeiro é máis heteroxéneo, aínda que o de acción social é o máis visible.

Que é o terceiro sector?

O terceiro sector é algo tan heteroxéneo que é difícil concretalo. Por resumilo dalgún modo, ten dúas grandes ramas: as entidades de economía social -cooperativas, mutualidades, etc.- e as non lucrativas, como asociacións, fundacións… Conceptualmente, sería esta a división máis clara, pero é un termo moi entrópico, moi heteroxéneo. O terceiro sector recibe ese nome para diferencialo do sector público e do sector privado.

O terceiro sector recibe ese nome para diferencialo do sector público e do sector privado
A súa definición é residual, é dicir, é o que non é nin público nin privado. Desde o punto de vista social, o voluntariado é quizá o seu aspecto máis destacado, pero hai fundacións que non teñen voluntarios e son tamén terceiro sector… O que quizá mellor o defina é que está composto por entidades que non teñen o lucro como principal obxectivo.

Pero este terceiro sector ten unha relevancia económica na sociedade.

Si, pero o problema é que, como non é fácil definilo, os resultados dos estudos que tratan de analizar o seu impacto económico son contraditorios. Ruiz Olabuénaga, que é quizá o autor que máis estudou este apartado, cifra a relevancia do sector nun 4-5% do PIB.

Cal é o seu futuro?

Depende do propio sector social. Quizá o futuro da economía social sexa relativamente máis estable porque a súa tradición é maior e non dependen tanto do financiamento público. A parte do sector non lucrativo, non tanto as fundacións como as asociacións de acción social, dependen en moitos casos do número de voluntarios, cuxo crecemento se moderou, e da superación dunha serie de retos e limitacións que arrastran de forma crónica: unha excesiva dependencia das subvencións públicas, exceso de receo entre as asociacións ou a falta de democracia interna das propias asociacións. A superación destes retos pode ser unha garantía para a consolidación do terceiro sector. En calquera caso, o crecemento retardouse bastante. Xa non falamos do ‘boom’ dos anos 90.

A que o atribúe?

Nalgún momento ten que chegar a algún tope. Hai moitas carencias sociais, pero cada vez están máis cubertas e cada vez hai menos espazos para novas asociacións. Aparte que hai outros factores, como que as organizacións non lucrativas abriron espazos nos que tamén se está introducindo o sector mercantil para abrir espazos de negocio. Ademais, os Gobernos utilizan cada vez máis a figura do concerto, ou do contrato, na que hai unha certa competitividade entre ONG e o sector privado mercantil. Isto retarda o seu crecemento, como tamén o fan os maiores controis administrativos, que fan que as asociacións cunha estrutura máis informal tendan a desaparecer ou a non funcionar permanentemente.

Cantas persoas están vinculadas ao mundo da ONG?

Hai traballos que o analizan, pero céntranse no sector non lucrativo de acción social. Cos traballos dispoñibles, podemos falar dunha pinza que vai dos 700.000 aos 900.000 voluntarios.

Cada vez hai máis persoas que traballan de forma remunerada e a tempo completo neste ámbito. A profesionalización neste ámbito é negativa?

Nos últimos anos si se observa unha certa profesionalización na xestión das entidades.

Nos últimos anos obsérvase unha certa profesionalización na xestión das entidades
Primeiro é unha profesionalización obrigada polos controis administrativos e pola esixencia dunha maior transparencia na xestión. O certo é que moitas entidades están a profesionalizar esa xestión porque así son máis eficaces. Isto non significa que teñan que perder o seu carácter reivindicativo e asistencial. Mesmo nalgunhas asociacións témese que a profesionalización supoña a súa perda de identidade, e non é o mesmo. A profesionalización da xestión destas entidades é boa.

O incremento das cantidades de diñeiro que manexa, é positivo ou negativo?

As entidades de acción social dependen moito das administracións públicas. Nos estudos realizados constátase que máis da metade dos seus ingresos proveñen de subvencións. Esta excesiva dependencia pode convertelas en meras cogestoras do sector público, cando deberían ter unha certa autonomía. Esa dependencia non é mala a condición de que se manteña certa autonomía no uso dos fondos, e esa autonomía será maior cando non se dependa dunha única fonte de ingresos.

Cre que a visión que ten a sociedade destas organizacións cambiou?

A visibilidade social é importante. Nunha enquisa do CIS o 88% dos enquisados afirmaba coñecer a ONG. Non creo que perdese o encanto, aínda que si é verdade que pode darse o caso de que o sector asociativo poida morrer de éxito. A propias ONG sábeno e están a mellorar a súa xestión. Non creo que perdesen lexitimidade social.

Non se xerou nos últimos anos unha competencia excesiva entre organizacións polo logro de recursos públicos e privados?

O certo é que é difícil escapar a esa competitividade que reina no “salvaxe mundo capitalista”. No entanto, creo que as entidades tenden máis a captar fondos mellorando a súa xestión e a súa visibilidade social que tentando competir con outras. Outra cousa é que entre elas haxa receos porque entran no mesmo espazo de acción. Aínda que tamén hai unha tendencia a colaborar máis, como ocorre coa creación de Federacións e Confederacións.