Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Solidaridad > Proxectos e campañas

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Vocabulario solidario, que palabras debemos evitar e por que

Algunhas palabras ou conceptos resultan ofensivos para as persoas, polo que convén coñecer que termos apropiados empregar para referirse a elas

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 13 de Xaneiro de 2015

Minusválido, esmoleiro, pobre, ilegal… Estas son palabras pronunciadas de maneira habitual por algunhas persoas. Con todo, non son termos adecuados para referirse a quen padecen unha discapacidade, quen carecen dun fogar ou quen non teñen as condicións para considerar legal a súa estancia nun país, entre outras situacións. Neste artigo repásanse as palabras que se utilizan con máis frecuencia de maneira errónea e proponse alternativas apropiadas para dirixirse ou citar a determinadas persoas ou circunstancias.

Imaxe: Jenn Kahalau Photography

A miúdo, por descoñecemento ou costume, empregamos palabras que non son adecuadas. Con todo, este feito común pode implicar unha ofensa para as persoas a quen se refiren eses termos. É o que sucede en ocasións cando nos diriximos ou mencionamos a persoas con discapacidade, persoas maiores, con escasos recursos ou en situación de exclusión social, entre outras. A continuación enuméranse unha serie de termos que debemos evitar e recoméndase que palabras empregar no seu lugar.

  • Anciáns, decrépitos, vellos. Referirse así ás persoas maiores resulta ofensivo. Son termos peyorativos e cargados de prexuízos, tal como recóllese na Guía de Estilo para Xornalistas ‘Mira ás Persoas Maiores’, da Rede Europea de Loita contra a Pobreza e a Exclusión Social en España (EAPN-É) e EAPN Madrid. Outros termos que se rexeitan son “pasivos” e “cargas”, por ser todo o contrario “en termos económicos, sociais, e familiares”. A Fundación Amigos dos Maiores lembra que, segundo unha enquisa sobre a terminoloxía empregada en diversos países de Europa para referirse a as persoas maiores de 60 anos, os entrevistados en España sinalaron que o termo máis utilizado por eles é “persoas maiores” (55,1%), seguido de “cidadáns de terceira idade” (14,5%), “anciáns” (13,3%) e, en menor medida, “xubilados” (7,8%). No seu lugar, proponse:
    • Avós/as. Aínda que adecuado, estímase que este termo só refírese a unha relación de parentesco ou con connotacións paternalistas, polo que se recomenda só para estes casos.
    • Dependentes. Avógase por usar esta palabra cando se quere aludir a persoas en situación de dependencia, que en boa parte son maiores, pero non en todos os casos, é dicir, non todos os maiores están en situación de dependencia.
    • Xubilados/as. O seu caso é similar ao anterior, xa que é un termo adecuado, pero insuficiente, ao abarcar “a quen alcanzaron a idade legal para deixar de traballar”.
    • Maiores, persoas maiores porque son termos obxectivos, sen cargas nin valoracións.
    • Persoas de idade avanzada. A citada Guía da EAPN considérao “un termo adecuado e neutral”.
    • Terceira e cuarta idade. Despois da primeira idade -infancia e mocidade- e a segunda -adultez-, estarían a terceira idade e a cuarta, correspondentes ás persoas de ata 80 anos e quen teñen máis, respectivamente.
  • Atrasados, primitivos, salvaxes. Con estes termos, algunhas persoas refírense a as poboacións indíxenas ou tribais, ás que consideran “antigas” ou “ancoradas na Idade de Pedra”. Isto é así porque a miúdo só se ten en conta o nivel tecnolóxico destes pobos con respecto ás sociedades consideradas modernas. “Só para o home branco é a natureza salvaxe”, sinalaba Luther Standing Bear, do pobo sioux oglala dakota. No seu lugar, proponse:
    • Aborixe, autóctono, nativo, orixinario. Estes son algúns dos termos recomendado para referirse a os pobos indíxenas, orixinarios ou tribais, “dependendo do contexto, as rexións e os acontecementos históricos dos que derivan”, tal como recomenda Survival. Outras palabras fan referencia aos pobos concretos aos que pertencen, como Adivasi, Amerindio, Basarwa, Asiáticos negros, Bosquimanos, EsquimalesPrimeras Nacións, Pigmeos, Peles vermellas ou San, entre outros.
  • Deficiencia, minusvalía, atraso. A pesar de que o concepto apropiado para referirse a as “persoas con discapacidade” é precisamente leste, aínda hoxe custa que se empregue. Son frecuentes, en cambio, expresións peyorativas como “minusválido, subnormal, atrasado, parvo, deficiente, inválido, curto, lento ou diminuído”, entre outras. En canto ao termo “discapacitado”, desde FEAPS Madrid recoñécese que, “en segundo que circunstancias, pódese empregar, por exemplo nun titular de prensa”. Doutra banda, estímase necesario limitar termos xenéricos como “epilético”, “Down” ou “psíquicamente limitado”, non identificar a unha “persoa con discapacidade intelectual” cunha “persoa con enfermidade mental” e substituír o verbo “sufrir” por “ter” unha discapacidade. “É necesario erradicar terminoloxía xa caduca, palabras como minusvalía, minusválido, discapacitado, inválido, atrasado, incapaz…”, insiste o CERMI no seu ‘Decálogo para un uso apropiado da imaxe social das persoas con discapacidade’. No seu lugar, proponse:
    • Persoas con discapacidade. As asociacións de persoas con discapacidade fan fincapé na importancia de referirse a elas deste xeito. As persoas, con calquera condición, son persoas “e teñen o mesmo desexo e dereito de ser tratados como cidadáns de primeira”, precisa o decálogo de recomendacións de FEAPS Madrid ‘Cuestión de actitude, non de aptitude’. “En consonancia co anterior, o termo ‘persoa’ debe situarse antes que a súa discapacidade, pondo a énfase na persoa e non na discapacidade”, engade. Unha alternativa que comeza a gañar terreo é “persoas con capacidades diferentes”.
  • Indixente, esmoleiro, transeúnte, vagabundo. De novo, a carga peyorativa destas palabras “non describe
    de modo adecuado a realidade deste colectivo”, segundo recóllese na ‘Guía de estilo para xornalistas’, da EAPN. “Indixente” xeneraliza “unha situación de abandono e falta absoluta de medios que non se verifica na maioría das ocasións”; “esmoleiro” refírese a quen practican a mendicidade, só entre o 10% e o 15% das persoas sen fogar; mentres que “vagabundo” describe unha situación de mobilidade que non coincide coa realidade, detalla a Guía. No seu lugar, proponse:

    • Persoas sen fogar ou sen fogar, para aludir a “a situación das persoas que viven na rúa, en albergues ou en infravivendas”.
    • Persoas sen teito, para “nomear ás persoas que viven e dormen na rúa”.
  • Infancia vulnerable. “Os nenos xa son vulnerables en si mesmos, e se
    engadimos un compoñente de desprotección, aínda máis”. Así se recolle no ‘Código ético xornalístico para a infancia vulnerable’, de Aldeas Infantís SOS, que pretende “achegar unha serie de consellos para que os medios os interioricen e, sempre que escriban sobre nenos vulnerables, antepoñan o interese do menor a calquera outro”, segundo explica Pedro Puig, presidente de Aldeas Infantís SOS de España.
  • Inmigrantes ilegais. A connotación deste termo implica algo que é “contra lei”, por iso en ocasións se aposta por empregar os termos “indocumentados” ou “sen papeis”, aínda que non parece haber consenso respecto diso, posto que algunhas das persoas a quen se alude contan con documentos que acreditan a súa identidade ou condición. En leste mesmo sentido, o Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Refuxiados (ACNUR) alerta da importancia de non empregar palabras como “asalto” ou “avalancha ao valo”, en referencia a Melilla, así como o termo “masiva” cando “son 25-50 persoas”, xa que son “palabras que teñen connotación de violencia e, a través desta linguaxe bélica, se sobredimensiona a situación e pódese xerar sensación de inseguridade”. Outras recomendacións avogan por non combinar a linguaxe alarmista con cifras sen mencionar a fonte nin contrastar (“Hai 30.000 africanos esperando para saltar a Ceuta e Melilla”) e non mesturar termos coma se houbese unha relación directa entre eles (“provocan que sexa unha das fronteiras máis expostas ao tráfico ilícito de inmigrantes e drogas, así como ao paso clandestino de terroristas”). No seu lugar, proponse:
    • Migración irregular, forzosa, laboral, refuxiado. A Organización Internacional para as Migracións propón os que son, ao seu xuízo, “Os termos crave de migración”. Entre eles destácanse os distintos tipos de migracións, que aluden a “un movemento de persoas no que se observa a coacción, incluíndo a ameaza á vida e a súa subsistencia, ben sexa por causas naturais ou humanas”.
  • Países en vías de desenvolvemento, países subdesarrollados, Terceiro Mundo. Estes conceptos son dos máis controvertidos posto que aluden a opinións acerca do que se entende por desenvolvemento e se ese é o modelo ao que deben aspirar os países. En canto a Terceiro Mundo, recoméndase non empregalo por ser un termo desfasado, que se aplicou por primeira vez en 1952, “en referencia á onda de países que emerxían á independencia como consecuencia do proceso descolonizador que se desatou tras a Segunda Guerra Mundial”, tal como recolle o Dicionario de Acción Humanitaria do Instituto HEGOA. No seu lugar, proponse:
    • Países do sur, países empobrecidos. Algúns autores prefiren referirse a “países do sur” pola localización xeográfica da maioría dos países cuxo nivel de vida é inferior ao dos países localizados no norte, mentres que outros optan por “países empobrecidos”, en relación á explotación de recursos que atribúen aos países colonizadores. Do mesmo xeito, se aposta por falar máis de “centro e periferia”, que de “norte e sur”.
  • Persoas pobres, excluídas, vulnerables. A ‘Guía de estilo sobre Pobreza’ lembra que “a pobreza non é algo que ocorra repentinamente, como unha catástrofe natural”, senón que é un proceso. Por iso se aposta por contextualizar os casos, “explicar como e por que se atopan nesa situación” as persoas a quen se alude. A Guía anima a evitar expresións como “é pobre pero honesto/a” ou “pobre pero traballador/a”; referirse a as persoas en situación de pobreza como persoas incapaces ou sumisas, inútiles, ou asocialas con características morais negativas; e presentalas “como obxectos de compaixón pública e non como suxeitos portadores de dereitos”. Por todo iso considéranse inexactos os termos “pobres”, “excluídos” ou “vulnerables” e incorrectos, “pordioseros”, “marxinais”, “vagabundos”, “indixentes”, “pedigüeños”, “esmoleiros”, “transeúntes”, “vagos”. No seu lugar, proponse:
    • Persoas empobrecidas, persoas en situación de exclusión, persoas en situación de pobreza, persoas en situación de vulnerabilidade. Son expresións máis apropiadas para nomear a quen se atopan nas situacións descritas.
  • Sordomudez, xordomudo. A Confederación Estatal de Persoas Xordas, CNSE, considera que ambos os termos deberían omitirse do Dicionario da Real Academia Española (DRAE) “por tratarse de termos peyorativos e incorrectos que de feito, resultan molestos para as persoas xordas”. Asegura que “responden a ideas preconcibidas que non se axustan á realidade deste colectivo, xa que a discapacidade auditiva non está asociada a ningún trastorno que prive fisicamente a unha persoa da facultade de falar”.
  • Trapaceros. A Fundación Secretariado Xitano, FSG, lamentou que a nova edición do Dicionario da RAE substitúa a cuarta acepción da palabra “xitano” (“que estafa ou obra con engano”) por “trapacero”, en referencia a “trapaza: artificio enganoso e ilícito con que se prexudica e defrauda a alguén nalgunha compra, venda ou cambio”. A FSG cre que se perdeu a oportunidade de “modificar unha acepción peyorativa e discriminatoria”, ademais doutras similares, como “gitanada: 2. f. Adulación, chiste, caricias e enganos con que adoita conseguirse o que se desexa”.

RSS. Sigue informado

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións