Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Voluntarios

Máis dun millón de persoas en España axudan aos demais
Por miren 27 de Setembro de 2002

Máis dun millón de persoas desenvolve en España tarefas de voluntariado, segundo o último estudo publicado polo Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais no ano 2000. En concreto trátase de 1.073.636 persoas, das cales o 61% son mulleres e o 49,5% menores de 25 anos. En canto ao perfil de voluntario, o noso país, trátase dunha persoa nova, muller, con estudos secundarios ou superiores e envorcada en tarefas sanitarias ou de docencia.

Que significa ser voluntario

Un voluntario é una persoa que de forma altruísta dedica parte do seu tempo a actividades que benefician á sociedade, sen por iso percibir ningunha contraprestación económica. Segundo o profesor José Ignacio Ruiz Olabuénaga, da Universidade de Deusto, un voluntario nun sentido amplo é “todo aquel que dedica una hora ao mes, como mínimo, a unha organización non lucrativa”. Nun sentido máis estrito, Ruiz Olabuénaga, no seu informe “O Voluntariado no contexto europeo”, considera ao voluntario como “a persoa que dedica máis de 16 horas mensuais a unha destas organizacións”.

Difícil saber cantos voluntarios hai

Contar o número de voluntarios de España e de calquera outro país resulta complicado pola propia filosofía do movemento. No entanto, o último estudo do Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais cifra en 1.073.636 voluntarios a cantidade de persoas decidada a este labor en España, cifra que se completaría con 284.000 persoas que traballan en ONG de forma asalariada.

O informe, elaborado por José Ignacio Ruiz e publicado na Revista do Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais, recolle que a porcentaxe de voluntarios en España, entendido en sentido estrito “non baixa do 9 % da poboación maior de 18 anos, pero tampouco supera o 15%”. As cifras oscilan, segundo este profesor, entre 2.900.000 persoas, se falamos en sentido amplo e 1.026.482, se falamos de persoas que dedican máis de 4 horas á semana a actividades de voluntariado. Deste xeito, se todas estas persoas percibisen un salario, suporía un total de 253.599 empregos a xornada completa, o 2,19% do emprego equivalente español.

Con estas cifras o nivel de traballo voluntario en España é similar ao de paises como Francia, Alemaña, Finlandia e Austria.

País

Equivalencia en % de traballo remunerado

Holanda

5.1

Francia

4.7

USA

4.1

Finlandia

3.3

Reino Unido

4.4

Australia

2.9

Alemaña

3.1

Irlanda

2.7

Bélxica

2.5

España

2.3

Media de 22 países

2.2

Israel

1.8

Austria

1.2

República Checa

2.1

Xapón

1.1

Arxentina

0.6

Perú

0.5

Brasil

0.2

Romanía

1.4

Hungría

0.3

Eslovaquia

0.4

México

0.3

Por que voluntario

As razóns que empuxan a unha persoa a ofrecerse como voluntario son principalmente de dúas clases. Por unha banda destacan os motivos ideolóxicos, xa sexan políticos ou relixiosos. As persoas que colaboran cunha ONG por estes motivos senten como seus os problemas dos demais e desexan facer algo por solucionalos. Outra razón paira convertise en voluntario baséase o afán dalgunhas persoas por coñecer outras persoas e experiencias.

Desde a Plataforma paira a Promoción do Voluntariado en España (PPVE), entidade que aglutina a 59 ONG, 21 das cales son plataformas ou coordinadoras doutras asociacións, considérase que na medida que as dúas motivacións entrelázanse “e móstranse conxuntamente nas persoas voluntarias, a súa actividade é máis responsable e continuada”.

En calquera caso, parece que son as mulleres as que senten máis atraídas polas accións de voluntariado. Desde a PPVE, a través de una enquisa realizada en 1997, constatouse que a maior parte dos voluntarios son novos e que no 75% das asociacións socio-asistenciais hai máis mulleres que homes. O nivel de estudos dos voluntarios tamén deixa un perfil de formación medio-alto, xa que o 40% dos voluntarios ten estudos secundarios, o 36% estudos superiores e o 20% estudos primarios. O número de persoas sen ningún estudo e que dedique o seu tempo aos demais é do 4%. En canto ás actividades que desenvolven os voluntarios, á marxe da súa acción solidaria, destaca de forma notable a participación dos estudantes cun 34%, seguido de quen desenvolven un traballo (31%). Os xubilados ocupan o 12% dos voluntarios e desempregados e amas de casa colaboran con ONG nun 9%.

Nos casos nos que a ONG dan cobertura a problemas noutros países é necesario cumprir certos requisitos, ademais da voluntariedad. Segundo o secretario técnico da PPVE, Emilio López Salgas, cando as accións de voluntariado desenvólvense en zonas de catástrofes humanitarias ou atmosféricas ou en zonas especialmente difíciles “demándase un voluntariado cun nivel medio-alto de especialización paira apoio en tarefas educativas, formativas, sanitarias, loxísticas, etc,…”. Nestes casos a propia ONG cobre certos gastos derivados do traslado ou manutención.

Labores que desempeñan os voluntarios

Os voluntarios de ONG non son só os que vemos en imaxes de televisión en zonas devastadas ou en países do Terceiro Mundo. Preto de cada un de nós hai moitos sectores da sociedade que requiren do apoio dos voluntarios. Ademais, para que un grupo de persoas desprácese a unha zona en conflito ou a unha zona arrasada por unha catástrofe, tamén fai falta outro grupo que organice e que actúe desde cidades como Bilbao, Barcelona ou Málaga. Deste xeito, os traballos dun voluntario poden desenvolverse desde un centro asistencial paira minusválidos, ou de acompañante de anciáns sen familia. E tamén en ONG de maior entidade, en labores de coordinación ou administración. En calquera caso, a acción de voluntariado ten como premisa non realizar una labor que podería estar a suplir un posto de traballo. En cada asociación hai quen debe desempeñar labores de investigación, captación de fondos, formación, asesoramento, asistencia aos beneficiarios, xestión e dirección… É dicir, que toda persoa con ganas de colaborar e axudar pode atopar una tarefa apropiada á súa preparación ou ao tempo do que dispón.

Segundo a PPVE, as demandas máis importantes de voluntarios no que chamamos primeiro mundo céntranse nos “programas de atención con colectivos máis desfavorecidos e en situación de exclusión, como inmigrantes, drogodependentes, discapacitados e persoas maiores”.

En calquera caso, una persoa que se compromete cunha organización non gobernamental ten unhas obrigacións que debe manter. Debe ofrecer axuda sincera, actuando con profesionalidade e rigor, e sen esperar nada a cambio. Neste sentido os voluntarios non deben aceptar ningún tipo de recompensa pola axuda prestada e, por suposto, deben estar seguros de que a súa tarefa de voluntario non encubra un posible posto de traballo con remuneración.

As sombras do voluntariado

Para que non haxa dúbidas sobre o diñeiro que particulares e administracións públicas doan á ONG, desde diversas asociacións afírmase que o control das súas finanzas é férreo. Segundo Emilio López de PPVE, a alta dependencia da ONG de subvencións públicas ou de axudas de diferentes administracións ou entidades, obriga a que a ONG estean sometidas ao control das entidades que colaboran con elas. Ademais, segundo López, “una gran parte das grandes asociacións e ONG teñen procesos de auditorías externas independentes e as entidades declaradas de utilidade pública deben render periodicamente contas ante a Administración”.

Outro dos problemas que tivo que superar o conxunto de ONG no noso país foi a recente eliminación do Servizo Militar Obrigatorio e, por tanto, da Prestación Social Sustitutoria (PSS), figura que durante anos nutriu de voluntarios a numerosas asociacións. Esta circunstancia obrigou a que diferentes organizacións presentasen un documento que trataba de fortalecer o movemento voluntario.

Voluntarios da ONU

Un importante apartado dentro do voluntariado é o dos voluntarios das Nacións Unidas, un grupo de persoas seleccionadas que desenvolven o seu labor en case 150 países e no que participan 4.500 persoas. Neste caso o traballo si é remunerado, pero esixe o abandono total, durante un ou dous anos, da vida cotiá. Os requisitos paira incorporarse a este programa son moito máis esixentes, pois os voluntarios representan á ONU e envíanse a zonas especialmente delicadas.

Os voluntarios de Nacións Unidas deben estar en posesión dun título universitario superior e ter, polo menos dous anos de experiencia profesional. En casos excepcionais permítese una titulación media, pero cunha experiencia de máis de cinco anos. Tamén se lles esixe que acrediten un bo estado físico e de saúde que lles permita vivir en condicións de vida difíciles e situacións, ás veces, extremas de altitude e climatoloxía. Ao mesmo tempo aos seus coñecementos técnicos deben engadir idiomas como francés, inglés, ruso, portugués ou árabe.

Este programa de voluntarios da ONU puxo a disposición dos países máis desfavorecidos o traballo de 4.500 persoas altamente cualificadas. Segundo a información ofrecida pola coordinación deste plan, máis da metade dos voluntarios da ONU posúe dez ou máis anos de experiencia profesional e un 45% deles posúen grao de doutoramento, mestría ou estudos diversos de posgrao. Neste tramo de traballo solidario, a media de idade é de 39 anos e oscila entre os 25 e os máis de 60 anos de idade.