Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Novas tecnoloxías > Internet e telecomunicacións

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Andy Ramos Gil da Haza, bloguero e avogado especialista en propiedade intelectual

Deberíase chegar a un acordo mundial sobre a privacidade en Internet

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Xoves, 26deMarzode2009

“Cara a onde vai a Propiedade Intelectual no século XXI? Cales son as estratexias das empresas? Que din os usuarios? Estas son as miñas reflexións”. Así explica o avogado Andy Ramos o contido do seu blog Interiuris, onde analiza a gran transformación que están a sufrir os conceptos e visións do mundo desde a chegada de Internet. Ramos, que ademais publica periodicamente podcasts, lonxe de apuntarse ás correntes de opinión maioritarias, gusta de ofrecer matices a moitas cuestións, e mesmo de levar a contraria ás maiorías. Así, defende o canon como concepto pero rexeita a súa actual aplicación; entende e aplaude as licenzas Creative Commons pero advirte sobre o seu uso indiscriminado; e non entra a xulgar moralmente as redes de compartición P2P pero si cre que vulneran os dereitos dos creadores. Ramos apoia as súas opinións en argumentos interesantes e fundamentados. Na súa vertente profesional, asesora a diferentes empresas e institucións, por exemplo o Principado de Asturias, sobre a contorna legal da Rede.

Cambiou a figura da propiedade intelectual coa chegada das novas tecnoloxías?

A Propiedade Intelectual é una rama do Dereito que tradicionalmente estivo condicionada ao desenvolvemento da tecnoloxía. Dereitos como o de comunicación pública ou outros remuneratorios, como a compensación equitativa por copia privada, naceron pola necesidade de outorgar protección aos autores ante determinadas explotacións das súas obras. Agora ben, o desenvolvemento tecnolóxico do dez últimos anos fixo que debamos reformularnos determinados aspectos da Propiedade Intelectual; non os seus principios básicos (protección ao autor e liberdade para que decida como explotar a súa obra), aínda que si establecer límites a este dereito de propiedade paira adecualo a unha realidade social e tecnolóxica moi diferente á existente cando se formularon.

Como?

“Os titulares de dereitos deberían empeñarse menos en evitar que as súas obras se exploten nunha determinada plataforma e máis en tratar de monetizar devandita explotación”

A Lei de Propiedade Intelectual de España non sufriu, na súa base, una gran modificación paira adaptarse á Sociedade da Información. En 2006 aprobáronse dúas leis que modificaron esta lei paira adaptarse a senllas directivas europeas, e ningunha introduciu cambio algún que modificase substancialmente o que xa interpretaran os xuíces e a doutrina especializada. A Lei de Propiedade Intelectual baséase na capacidade do autor ou titular de dereitos de controlar a súa obra, impedindo e permitindo determinados actos de explotación (con ou sen ánimo de lucro) segundo crea máis conveniente. Esta capacidade de control, que tiña sentido na era analóxica, antóllase imposible de manter na nosa sociedade dixital, polo que, primeiro os titulares de dereitos e logo o lexislador, deben darse conta deste monumental cambio e así tomar una actitude permisiva, máis que restritiva. Os titulares de dereitos deberían preocuparse menos por evitar que as súas obras se exploten nunha determinada plataforma, paira estudar como poden monetizar esa explotación.

Que lle parece a actual Lei da Propiedade Intelectual? Adáptase aos tempos?

“A nosa Lei de Propiedade Intelectual non conseguiu adaptarse á Sociedade da Información”

A nosa Lei de Propiedade Intelectual, a pesar de ser moi criticada, non é tan mala como poida parecer. Estou de acordo en que ten notables deficiencias (por exemplo, ao limitar o chamado “dereito de cita” unicamente a fins docentes e de investigación, convertendo en ilícita calquera outra cita sen autorización expresa do autor), pero non é peor lei que a dos países da nosa contorna. Devandito isto, e aínda que puidese parecer contraditorio, considero que a nosa lei non conseguiu adaptarse á Sociedade da Información, e non o fixo por varios motivos, aínda que o principal son as obrigacións internacionais asumidas a través de convenios e tratados internacionais. A Propiedade Intelectual ten uns principios vertebradores vixentes en practicamente todos os países do mundo, e realizar cambios en tales principios require o consenso de multitude de países, o cal non é sempre fácil de conseguir.

Ten sentido o canon por copia privada?

“A pesar do repetido infinidade de veces en Internet, o canon non ten como finalidade compensar polos prexuízos ocasionados pola pirataría, nin legalizar o intercambio de arquivos por redes P2P”

Aínda que se que pode resultar impopular, desde o meu punto de vista si. De feito, na nosa sociedade ten máis sentido que nunca, e ten que ver con ese cambio dunha etapa de control a outra de monetización da que falaba anteriormente. É importante ante todo explicar que é o canon (ou compensación equitativa, segundo a lei) por copia privada e cando se xera. A pesar do repetido infinidade de veces en Internet, o canon non ten como finalidade compensar polos prexuízos ocasionados pola pirataría, nin legalizar o intercambio de arquivos por redes P2P (peer-to-peer). Partindo da base que un autor ten un dereito exclusivo sobre a súa obra, calquera acto que se realice sobre a mesma deberá contar coa autorización do mesmo. Os autores teñen determinados dereitos sobre a súa obra, e un deles é o dereito de reprodución, que implica que calquera copia que se realice da mesma deberá contar coa súa previa autorización; estas reproducións facíanse nun principio en contornas industriais, paira posteriormente abarcar tamén ao ámbito doméstico grazas ao avance das tecnoloxías.

Esta capacidade do autor de impedir que se fagan copias da súa obra, que parece razoable nun plano teórico, deixa de ter sentido cando estas reproducións realízanse nunha contorna doméstica, que non se pode controlar se non é limitando outros dereitos fundamentais, como o da privacidade. Por este motivo, naceu a “copia privada”, que non é un dereito “per se”, senón una excepción aos dereitos dos autores, e con ela, a súa correspondente compensación equitativa. Esta introdución implicou a legalización das copias realizadas en ámbitos domésticos sen autorización do autor, perdendo o mesmo certo control sobre a súa obra, aínda que a cambio dunha compensación razoable que debían pagala quen comercializaban dispositivos e soportes idóneos paira realizar estas copias privadas, por ser eles os que se beneficiaban comercialmente das copias que realizaban os usuarios dentro dos seus fogares. O problema está en que sobre esta base creouse un sistema arbitrario, irracional e inxustificado, que foi utilizado paira negar de raíz a pertinencia deste dereito que está presente no noso país desde 1987.

Cre que está ben estipulado actualmente?

“O problema do canon non é a súa idoneidade, senón que sobre a súa base creouse un sistema arbitrario, irracional e inxustificado”

A compensación equitativa por copia privada está regulada principalmente grazas ao artigo 25 da Lei de Propiedade Intelectual, e a unha orde ministerial de xuño de 2008 que desenvolvía este artigo. A pesar diso, a realidade é que esta configuración legal do canon dificilmente poderíase facer peor, ao establecer criterios infundados, cantidades que non responden á realidade, e ao gravar dispositivos como determinadas impresoras que dificilmente serán utilizadas paira realizar copias privadas. Os fallos (ao meu entender, remediables) desta formulación serviron paira negar de raíz este sistema que, conceptualmente, permite que poidamos realizar copias privadas en ámbitos domésticos sen perigo a ser perseguidos.

Cre que Internet permitirá nun futuro próximo outro tipo de sistemas recadatorios alternativos ao canon ou ao cobro mediante entidades de xestión de dereitos?

“Debemos buscar solucións que garantan aos creadores e artistas una xusta remuneración ao seu traballo”

Hai apenas uns anos pensábase que o canon tiña os días contados grazas a que os titulares de dereitos poderían controlar o destino de cada arquivo dixital (mesmo en ámbitos domésticos) grazas a DRM [sistemas anticopia] ou tecnoloxías similares. Pensábase que todas as copias faríanse baixo o paraugas dunha medida tecnolóxica, e que por tanto ese canon polas copias non autorizadas directamente polo titular de dereitos non tería sentido. Hoxe en día, vista a ineficacia dos DRM, debemos buscar solucións que garantan aos titulares de dereitos una xusta remuneración que lles anime a seguir creando e a seguir investindo o seu tempo, talento e diñeiro en máis obras que serán gozadas por toda a sociedade.

As entidades de xestión cumpren un bo papel para que, no caso de que una persoa desexe abrir una radio en liña, ou una tenda de discos por Internet, non teña que ir a cada autor de cancións de todo o mundo paira pola no seu sitio web, senón a un único portelo na que están representados todos eles. A mala fama das entidades de xestión creo que se ocasionou por determinadas accións desafortunadas aínda que, sobre todo, por unha actitude impopular e por unha pésima xestión de comunicación.

En calquera caso, gústanme novas formas de explotar contidos, como Spotify, Yes.fm, ou iniciativas como Playlouder, que licencian o ancho de banda para que, a cambio dunha pequena cantidade ao mes abonable na factura do ADSL, os usuarios póidanse descargar os contidos que queiran, e libres de DRM. Creo que o futuro pode estar no streaming e no licenciamiento do ancho de banda.

Se aceptamos o canon tal como é hoxe, debemos tamén aceptar que se compartan obras nas redes P2P. Está ben formulado esta formulación?

“Nas redes P2P ponse a disposición obras sen autorización dos seus autores e, ademais, faise un uso colectivo do resultado desa copia”

Non, esa afirmación é xuridicamente incorrecta. Como dixen antes, o canon ten como obxectivo compensar unicamente polas copias privadas, e segundo a lei, son copias privadas aquelas que se realizan a partir de obras ás que se accedeu legalmente (é dicir, sempre que o autor permita gozar de tal obra nunha determinada plataforma), non podendo ter dita copia privada fins lucrativos (vender tal copia) ou colectivos (se non, deixaría de ser una copia paira uso privado). Nas redes P2P ponse a disposición obras sen autorización dos seus autores e, ademais, faise un uso colectivo do resultado desa copia, xa que se coloca nun cartafol que se comparte con todo Internet, polo que, desde o meu punto de vista, estas copias non deberían compensarse co canon ao non ser, estritamente, copias privadas. Non hai que esquecer que un acto pode ser un ilícito civil sen ser un delito penal; para que una infracción á propiedade intelectual sexa un delito fai falta, noutros requisitos, ánimo de lucro, interese lucrativo que non é necesario demostrar nun ilícito civil.

O problema é que á hora de calcular canto canon hai que pagar non se tivo en conta realmente cantas copias privadas realízanse na actualidade. É indubidable que a maioría das reproducións que se realizan hoxe en día son copias non consentidas que non deberían ser compensadas por estar fose do concepto “copia privada”, pero iso non foi tido en conta polo Goberno, que como digo calculou esta compensación sobre todo tipo de copias, as legais e as ilegais.

Que opinión merécenlle as licenzas Creative Commons? Cre que a maioría da xente é consciente do que implican cando as adoptan paira as súas creacións?

“A chamada ‘Lei Sarkozy’ sería xuridicamente posible a condición de que se realizasen determinadas modificacións legais e contractuais”

O espírito liberador e autogestor das licenzas Creative Commons é altamente positivo, ofrece a determinados autores una ferramenta sinxela paira explotar a súa obra a través de Internet. Agora ben, este tipo de licenzas expón importantes cuestións xurídicas e comerciais, xa que non son apropiadas nin paira todas as obras nin paira todo tipo de autores. Licéncialas CC ou similares ofrecen liberdade a Internet, pero ao mesmo tempo traen inseguridade xurídica ao existir, entre outros motivos, multitude de licenzas con diferentes versións cada una delas, ou ao facer complicado paira alguén que fai uso dunha destas licenzas probar que a utilización dunha obra estaba amparada por este tipo de licenzas. Outro problema que creo que se expón é que a autorización conferida ten carácter perpetuo, polo que se un autor musical decide ao comezo da súa carreira pór a súa obra en redes P2P co obxectivo de chegar ao maior público posible e posteriormente consegue un contrato discográfico, resultaralle moi difícil impedir una explotación que expresamente permitira con anterioridade.

Desde logo que este é un problema de información e de coñecemento das licenzas, que, a pesar de resultar aparentemente sinxelas pola serie de iconas provistos pola entidade creadora das mesmas, non son estas as que vinculan a quen outorga a licenza e ao licenciatario, senón o texto completo, que é moito máis complexo e ten importantes matices que non se reflicten na plasmación gráfica do mesmo. Ao final a clave é que o autor se informe correctamente sobre que supón adoptar una destas licenzas, valorar o posible impacto que terá na súa obra a curto e longo prazo, e tendo en conta toda esta información, que actúe como crea máis conveniente.

Sería constitucional aplicar en España una lei como a dos “tres avisos” francesa?

“As licenzas Creative Commons non son apropiadas nin paira todas as obras nin paira todo tipo de autores”

A polémica “Lei Sarkozy” necesitou un intenso estudo xurídico en Francia antes de poder facerse realidade (se finalmente conséguese, porque parece que está a atopar máis oposición na Asemblea Nacional [órgano parlamentario francés] da esperada nun principio). Sobre a súa legalidade no noso país, entendo que sería xuridicamente posible a condición de que se realizasen determinadas modificacións legais e contractuais, e o proceso estea automatizado e controlado por xuíces e maxistrados, tal e como se está levando a cabo en Francia. A conveniencia desta medida é xa outra cuestión.

É legal colgar a foto dun menor en Internet en modo público, nin que sexa en Flickr ou que o fagan os seus propios pais?

A Lei Orgánica 1/1982 esixe que calquera explotación da imaxe de menores deberá ser consentida por eles cando as súas condicións de madurez así o permitan; paira o resto de casos, serán os representantes os que concedan tal autorización, os cales están obrigados a pór en coñecemento tal explotación ao Ministerio Fiscal, quen pode oporse no prazo de oito días desde devandita notificación. Esta norma, que ten sentido na era analóxica, é completamente inaplicable nos nosos tempos. No ano 1982, a realidade social facía impensable que una persoa quixese pór, por exemplo, as fotos da súa familia a disposición de calquera persoa do mundo, algo que hoxe en día é una práctica habitual de millóns de internautas. Por iso, a realidade xurídica ha quedado completamente desbordada por unha sociedade con novas inquietudes e necesidades, o cal debería servir como motivación paira propiciar una profunda revisión desta lei.

Teñen as redes sociais como Facebook ou Tuenti moitas contradicións legais no concernente á privacidade dos seus usuarios?

“En xeral, as empresas que están detrás das grandes redes sociais respectan a legalidade do país onde se atopan situadas”

A privacidade dos usuarios das redes sociais é o último tema de actualidade en Internet, en especial tras a popularización de redes como Facebook, Tuenti ou Twitter. En xeral, as empresas que están detrás destas redes sociais respectan a legalidade do país onde se atopan situadas; o problema está en que o usuario, ao darse de alta nestas plataformas, acepta unhas condicións e uns termos que de cando en cando son lidos e aínda menos entendidos por eles, polo que están a consentir que dita rede social realice certos actos que puidesen afectar a súa privacidade.

É Facebook tan “defectuosa” respecto ao manexo da información privada como se di?

O problema que teñen as diferentes redes sociais é que cada una sométese a distintos estándares sobre a privacidade dos seus usuarios, moi restritivos en Europa e moi permisivos en Estados Unidos, o que provoca que cada una xogue nun mesmo mercado, aínda que con diferentes regras. Sería interesante e positivo que houbese un pacto mundial, xa sexa gobernamental ou sectorial, que impuxese normas similares, que permitise a redes europeas, como Tuenti, competir en igualdade de condicións coas americanas, como MySpace ou Facebook.

Levantáronse voces en contra de Google no concernente á utilización que fai da información que atesoura sobre os seus usuarios nos seus diferentes servizos (Gmail, Gtalk, etc.). Pero o feito é que sen devandita información, Google non podería existir nin dar servizo. Atopámonos fronte a una paradoxo no concernente á privacidade?

“O usuario debe ser consciente de que está a recibir un servizo a cambio dun tratamento da súa información, xa sexa persoal ou non, e debe esixir respecto á mesma”

Todos os que utilizamos os servizos de Google (Google Reader, Gmail, Latitude, Gtalk, etc.) somos conscientes da dependencia que temos desta empresa californiana, e da cantidade de datos persoais que esta procesa, sempre baixo estándares americanos, e aínda que é certo que ultimamente existe un achegamento do Goberno americano paira crear un “porto seguro” que garanta un nivel mínimo de privacidade, este non chega ao nivel europeo. A cuestión, ao final é que o usuario sexa consciente de que está a recibir un servizo a cambio dun tratamento da súa información, xa sexa persoal ou non, debendo esixir en todo momento que esta sexa utilizada da forma máis respectuosa posible, como así aseguran empresas como Facebook ou Google.

Debemos establecer legalmente os límites de uso da información persoal por parte das plataformas dixitais? Onde deberiamos pór devanditos límites e quen debería facelo?

Cada persoa é libre de utilizar a súa información como considere máis conveniente, cedéndoa cando o considere apropiado. O límite a este uso de datos persoais débeo marcar o propio individuo, cedendo unicamente estes datos naqueles sitios que lle ofrecen confianza. As empresas, especialmente as europeas, teñen unhas estritas normas internas e externas sobre o tratamento dos datos dos seus usuarios, regras que son xeralmente cumpridas e vixiadas, no noso caso, pola Axencia Española de Protección de Datos, aínda que ao final, creo que é una decisión que incumbe unicamente ao usuario. Se non gústache o uso que fai una rede social dos teus datos, sinxelamente non a utilices.

Habería que revisar o concepto de privacidade paira permitir un maior desenvolvemento dos servizos?

“Tanto as redes sociais como os seus propios usuarios deben ser conscientes de que moitas persoas non queren ter a proxección pública que si parecen desexar outras”

É evidente que o concepto de “privacidade” desenvolveuse e potenciado nos últimos anos, alcanzado o nivel de dereito fundamental que non tiña hai varias décadas. A lei española ofrece, desde o meu punto de vista de forma acertada, absoluta discrecionalidad ao individuo, que debe configurar cos seus propios actos o ámbito de intimidade que desexa manter paira a súa familia e paira si. Se una persoa desexa publicar en todo momento mediante Twitter que está a facer, con quen quedou, ou que pretende facer nos próximos días, terá un ámbito de privacidade máis limitado que o daquela persoa que, mediante os seus actos, non desexa que talles datos sexan sabidos. Isto é especialmente importante en redes sociais nas que os usuarios comparten información (incluídos vídeos e fotografías) con outros individuos e en ocasións realizan actos que poden non gustar aos seus contactos (dicir que está a comer cun cliente, ou subir una fotografía e etiquetar á persoa que aparece nela). Neste sentido, tanto as redes sociais como os seus propios usuarios deben ser conscientes de que moitas persoas non queren ter a proxección pública que si parecen desexar outros usuarios. Deben respectar uns e outros a decisión destas persoas e pór paira iso os medios necesarios que aseguren a privacidade de todos os usuarios.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións