Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

As verdadeiras cidades dixitais

As redes sen cables paira acceder a Internet, creadas polos cidadáns, empezan a aparecer en varios países
Por Darío Pescador Albiach 2 de Marzo de 2006

Na actualidade, o acceso a Internet en todo o mundo segue controlado polas operadoras de telecomunicacións. Hai iniciativas cidadás paira crear redes independentes, de interese público e a un prezo alcanzable. Pero tamén hai gobernos, empresas e entidades reguladoras que están a obstaculizar a creación deste tipo de redes.

Utopía ou realidade?

A localidade de Nuenen, berce de Van Gogh, en Holanda, é una verdadeira cidade dixital. Os seus habitantes constituíronse en cooperativa e custearon a construción dunha rede de fibra óptica que proporciona a cada fogar ou negocio 100 Megabits por segundo de velocidade de acceso. Gozarán de Internet, teléfono, vídeo, televisión, ensino a distancia e outros moitos servizos, sen depender dun operador de telecomunicacións.

En países como España, o acceso a Internet á marxe das compañías de telefonía choca cunha complexa rede de intereses empresariais e regulacións estatais. En España, coa normativa actual, a iniciativa de Nuenen resultaría impracticable.

Isto non impediu que xurdan proxectos cidadáns paira establecer redes de acceso a Internet. Algúns malogrados, como a rede de Atarfe en Granada ou a de Ponteareas en Pontevedra, impulsados polos seus concellos. Outros non chegaron a ver a luz, como a cobertura WiFi da cidade de Barcelona. Só as redes de barrio desinteresadas sobreviven.

Internet pode chegar a ser un factor crave no desenvolvemento económico das poboacións e os seus habitantes. O que os usuarios o fagan sen pasar polas canles (e facturas) habituais é o que resulta máis difícil.

As redes municipais

Os concellos teñen una misión básica: dar servizos aos seus cidadáns. O concello encárgase de prover (e cobrar) a iluminación pública, a recollida de lixos, o mantemento da rede de sumidoiros ou os bancos do parque, por pór algúns exemplos.

Seguindo esa idea, algúns concellos decidiron proporcionar acceso a Internet público sen cables, que se custea igual que a iluminación ou a recollida de lixos: con impostos municipais, ou con cotas.

Esta iniciativa funciona en varias cidades de EEUU, como Philadelphia e San Francisco, onde hai plans municipais paira dar cobertura á totalidade de cada cidade con redes WiFi (que permiten acceder a Internet sen necesidade de cables). A conexión a Internet será parte dos servizos municipais, e a un custo moito menor que o que ofrecen as operadoras. Compañías de telefonía como Verizon ou Comcast oponse fortemente aos proxectos, que chegaron a tachar de antiamericanos.

/imgs/2006/11/citiwifi1.gif

Entre as compañías que se ofreceron a crear as redes está Google, cuxa proposta paira San Francisco é una rede gratuíta que se autofinancia con publicidade personalizada paira o punto de acceso ao que se conecta o usuario. É dicir, se alguén se conecta gratis á rede WiFi de Google na terraza dun café, poderá aparecer na súa xanela de navegación un anuncio do restaurante da esquina.

España, deserto dixital

A experiencia en España é até a data pouco alentadora. En 2003 o concello de Atarfe, en Granada, decidiu ofrecer aos seus habitantes acceso a Internet en calquera punto do centro urbano, utilizando antenas WiFi. Una empresa do pobo denunciou ao Concello á Comisión do Mercado das Telecomunicacións(CMT).

Como consecuencia da demanda, en 2004 a CMT sancionou ao concello de Atarfe por infracción administrativa moi grave. O mesmo ocorreu o mesmo ano na localidade pontevedresa de Ponteareas. Segundo a CMT, a explotación de redes ou prestación de servizos de comunicacións introduce distorsiones na libre competencia no servizo de acceso a Internet.

Esta interpretación non se reduce aos concellos que queiran dar conexións gratis, senón tamén aos que, aínda cobrando por iso, fágano a un prezo menor que as operadoras.

A CMT, con todo, non explica de que forma este servizo diferénciase do de limpeza das rúas, que se adoita subcontratar a empresas privadas, aínda que o xestionan os concellos.

Cidades WiFi

É legal compartir a conexión a Internet a través de WiFi? Non está claro. En EEUU, polo menos, non se sabe con seguridade. As leis estatais difiren e nin sequera ponse de acordo sobre a responsabilidade do uso. Por exemplo, que ocorrería se alguén se conecta ao WiFi do seu veciño e comete un delito a través da Rede usando esa conexión? A resposta dana, por agora, os xulgados nun país moi afeccionado aos litixios.

En España son as propias compañías as que prohiben compartir a conexión de banda ancha explicitamente nos seus contratos. Con todo, moitos usuarios, por descoñecemento ou simplemente porque non lles importa, deixan aberto o acceso ao seu router WiFi. Con isto, calquera veciño ou transeúnte que pase preto da súa casa poderá conectarse gratis a Internet.

España, deserto dixital

Noutros casos, permítese o acceso gratis deliberadamente. En EEUU hai organizacións sen ánimo de lucro como NYCwireless en Nova York, fundada en 2001 e que proporciona acceso WiFi gratuíto nos parques de Bryant e Tompkins Square, entre outros puntos da Gran Mazá.

Tamén é habitual que as universidades de EEUU, como a de Stanford, por exemplo, proporcionen cobertura WiFi a todo o campus, de modo que os estudantes poidan acceder a Internet desde calquera punto do seu interior. En España, a maioría das universidades asegura dispor deste servizo.

En California, as áreas de Long Beach, Fermosa Beach e Culver City ofrecen WiFi gratis. O mesmo ocorre en amplas zonas das cidades de Austin, en Texas, Cleveland, Ohio, e Spokane, en Washington.

En España hai redes abertas e gratuítas sostidas por organizacións veciñais. Así, é normal atopar centos de redes abertas nas grandes cidades, como Madrid Wireless, Barcelona Wireless ou RedLibre. Pola súa banda, os habitantes do barrio de Lavapiés en Madrid gozan de Lavapieswireless.

Fibra óptica en casa: acceso simétrico a velocidade de vertixe

Una cidade pode contratar un acceso de alta velocidade, e repartilo vía WiFi aos veciños. Pero a velocidade é limitada, sobre todo paira acceder a certos contidos, como televisión baixo pedido, onde é necesario un caudal de datos moito maior. Fai falta fibra óptica en cada casa, o que se denomina FFTH (‘Fiber To The Home’).

A vantaxe de contar cun cableado de fibra óptica que chegue até cada fogar é que a velocidade rolda os 100 Megabits (100 veces máis que o ADSL básico en España) por segundo. Ademais o acceso é simétrico, pódense enviar os datos á mesma velocidade que se reciben. En comparación, os accesos máis rápidos por ADSL alcanzan só 20 Megabits, e son asimétricos: con ADSL, a velocidade de subida (o envío de bits de información desde o terminal á Rede) dos datos é moito menor que a de baixada.

Na cidade holandesa de Nuenen, un emprendedor convenceu a case a totalidade dos fogares (máis de 7.000) para que cada un pagase uns 800 euros, e así construír una rede de fibra óptica que chegase até cada casa ou negocio. A cota pagábase como inscrición nunha cooperativa, que é a dona da rede.

/imgs/2006/11/citiwifi7.gif

O resultado: os habitantes de Nuenen gozan de 100 Megabytes por segundo simétricos de acceso a Internet. O prezo é moito menor que con calquera operador, e os cooperativistas pagan aínda menos que os demais. As operadoras KPN e UPC realizaron agresivas campañas de publicidade, chegando a rebaixar a un terzo os seus prezos. A pesar de todo, o 80% dos cidadáns decidíronse pola cooperativa.

Cunha velocidade de 100 Megabits por segundo convértense en realidade moitas das promesas do mundo conectado: vídeo baixo pedido, telemedicina, televigilancia, teleformación, administración electrónica, e por suposto chamadas de teléfono e acceso a Internet.

Nuenen non é a primeira experiencia, pero si a única até a data que se desenvolve en forma de cooperativa. Como a rede é da súa propiedade, son as operadoras as que teñen que pagar á cooperativa polo uso da fibra paira ofrecer os seus servizos.

Noutras cidades, como Pau Pyrénées en Francia, é o concello quen desenvolveu una rede pública de fibra óptica paira os fogares. Doutra banda, xorden operadores que xa están a desenvolver as súas propias redes de fibra óptica até os fogares, como CiteFibre en Francia. France Telecom tamén dispón do seu propio proxecto FTTH.

As redes multisalto

Nuns poucos anos, as redes de comunicacións poderían crearse sen necesidade de operadoras telefónicas locais. Os propios usuarios formarán a rede.

A este tipo de redes denomínallas ‘multihop’ (multisalto) ou ‘mesh’ (malla). Nunha rede multisalto, cada usuario ten una antena paira recibir televisión, conexión a Internet, teléfono, e outros servizos. Pero á súa vez, esta antena é un repetidor que dá cobertura aos veciños próximos. Cantos máis abonados teña a rede, maior será a cobertura e mellor o sinal. Xusto ao contrario que ocorre coas redes de telefonía móbil, por exemplo.

/imgs/2006/11/citiwifi4.gif

Redes deste tipo xa funcionan experimentalmente na cidade de Cambridge, no Reino Unido, a cargo da empresa CambridgeMatrix, ou o proxecto Grid do MIT (‘Massachussetts Institute of Technology’).

As redes ‘mesh’ aínda se atopan con algúns obstáculos técnicos paira o seu popularización, pero son una alternativa moi seria paira facilitar o acceso dos cidadáns a Internet no futuro inmediato.

A Rede non ten valor en si mesma. Como afirma a páxina ‘World Of Ends‘ (e a súa tradución), “o valor de Internet atópase nos seus extremos, é dicir, nas persoas que a utilizan e alimentan” e “cada vez que se obstaculiza o acceso, ou se tenta controlar o tráfico de información, Internet devalúase”. Os seguintes pasos poden ser decisivos.