Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Novas tecnoloxías > Internet e telecomunicacións

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Bibliotecas públicas dixitais: un ben de todos?

A dixitalización dasbibliotecas públicas españolas está a xeraragres polémicas polo tipo de dereitos de propiedade que se aplicanás obras

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Xoves, 26deAbrilde2007

Os libros que alberga a Biblioteca Nacional española, e toda a súa rede de bibliotecas públicas, son propiedade dos españois, cuxo mantemento pagan

O Quixote é do dominio público,
unha obra universal sobre a que ninguén ten ningún dereito.
Calquera pode facer unha edición do Quixote en papel e
vendela: non hai que negociar con ningún parente do autor
porque os dereitos de propiedade sobre a obra fai moito que
caducaron. Con todo, todos os libros do Quixote teñen dono,
xa sexa a editorial que os creou, xa o lector que a compra.

Nunha situación similar están
no mundo miles de libros, practicamente todos os clásicos.
Unha cousa é a obra, e outra o soporte na que se atopa. Do
mesmo modo, os libros que alberga a Biblioteca Nacional española,
e toda a súa rede de bibliotecas públicas, son propiedade dos
españois, cuxo mantemento pagan, aínda que en moitos casos
as obras en si estean xa libres de dereitos.

Img

É lícito entón que
a Biblioteca Nacional poña copyright, como está a facer, a
a versión dixital das devanditas obras? Con que
argumento pódese facer isto? Que o novo formato foi
custeado pola devandita institución e non é lícito facer
negocio con elas? Seica non se subvencionan as
dixitalizacións con fondos públicos?


Queixas desde a blogosfera

Hai unhas semanas o lingüista e
escritor José
Antonio Millán
queixábase amargamente no seu blogue
Jamillan.com
do modelo de dixitalización que seguiu
a Biblioteca Nacional co seu enorme
catálogo de libros, revistas e outras publicacións: se
converten nun arquivo de imaxe en formato PDF que conta cun
programa de recoñecemento
óptico de caracteres (OCR) para rastrexar dentro do
documento.


José Antonio Millán: “Seica a obra, polo feito de dixitalizarse, xa non está no dominio público? A dixitalización está a servir na práctica para privatizar un contido que era libre de dereitos?”

Pero o acceso aos devanditos documentos é
especialmente complexo (na maioría dos casos, as
dixitalizacións por encargo, débese encher un formulario de
petición expondo os motivos polos que se desexa copia de
a obra) e cando se consegue, o usuario atópase que non pode
realizar ningún tipo de copia nin cita do que se atopa
no arquivo sen o permiso expreso da Biblioteca Nacional.

Ou polo menos iso é o que se pode
inferir. Como explica Millán: “O pé de cada páxina
leva o copyright da Biblioteca Nacional”.

A continuación
pregúntase: “Seica a obra, polo feito de
dixitalizarse, xa non está no dominio público? A
dixitalización está a servir na práctica
para privatizar un contido que era libre de dereitos?”

Nos comentarios a este post de José
Antonio Millán argumentábanse diversos motivos polos que
as obras das bibliotecas públicas dixitalizadas poderían
estar suxeitas a copyright, con especial fincapé no feito de
que unha cousa é a obra e outra a súa versión dixital, e que esta
ao parecer pode estar suxeita á reserva de todos os
dereitos de propiedade para evitar calquera uso ilícito sobre
a mesma.


Un acto incoherente

Pero o que Millán critica é
precisamente que se poñan trabas ao uso de algo que, como mínimo,
debería ser de libre acceso a todos os españois,
posto que ese é o fin das bibliotecas por unha banda. Por
o outro, alega que por moito que se pretenda protexer unha obra
dixitalizada dun suposto uso ilegal por parte de quen non están
autorizados a iso, a obra orixinal é patrimonio público, e
por tanto suponse que a dixitalización conta co
consentimento dos seus lexítimos propietarios, os españois.


É lícito pechar o acceso a un obxecto aos propietarios do mesmo simplemente porque este cambia de formato? E, sobre todo, como insiste Millán, é coherente co obxectivo principal das dixitalizacións?

É lícito pechar o
acceso a un obxecto aos propietarios do mesmo simplemente porque
este cambia de formato? E, sobre todo, como insiste Millán,
é coherente co obxectivo principal das
dixitalizacións? “No canto de alentar á difusión ou
mesmo ao negocio (como propugnaban os ministros
de Cultura
europeos [en abril de 2005 cuando salieron en defensa
dun proxecto de dixitalización europeo que hicera fronte ao
proxecto de Google, ao que consideraban nesgado
cara ao mundo anglosaxón
]) a partir dos fondos
propiedade de todos, aprovéitase a dixitalización
para encerralos entre catro cadeados?” , interrógase.

Suponse que a Biblioteca Dixital
Europea, o proxecto que está detrás deste vasto
programa de dixitalizacións, ten como obxectivo facilitar o acceso
dos cidadáns ao patrimonio bibliográfico, non regulalo e
mesmo impedilo.

Unha das voces máis autorizadas
nestes temas, a avogada e ex subdirectora de Patrimonio.es, Ana
Nistal, explica nun post no blogue de Millán que adoita ser
normal aplicar o copyright ás obras estatais dixitalizadas e que
así, a versión dixital deixa de ser de dominio público.
“Probablemente, ninguén se vai a molestar en comprobar de onde
sacouse a copia, a menos que se cite a fonte orixinal (que,
como se di nos comentarios, sería o correcto); pero se
identifícase a fonte, legalmente poden reclamarche”,
explica.


Ana Nistal: “Bonito paradoxo! Se cumpres coa ética, o probable é que topes coa lei”

“Bonito paradoxo!”,
engade, “se cumpres coa ética, o probable é
que topes coa lei”. Ao parecer, segundo Nistal, é
práctica común en moitos sectores onde se dixitalizan
documentos de dominio público, deixar erratas ex-profeso para
‘cazar’ a posibles infractores.

Nistal aclara que en principio a lei
ampararía un certo uso dos arquivos dixitalizados da
Biblioteca Nacional por parte dos usuarios: “Por unha banda, se
úsase para fins non lucrativos, estariamos a falar de copia
privada e sería lexítimo (aínda que xa sabemos que moitos
pretenden que o que pasa por Internet non é copia privada, pero esa
é outra batalla…). Se se pretende usar para fins comerciais
(aínda que sexa porque se inclúe nunha páxina na que hai
publicidade), de novo podería ser demandado legalmente”.


O precedente da Complutense

Respecto deste último suposto,
Millán veo como unha restrición incoherente e
inxusta. “E se unha empresa quere vender baixo a forma
de libro tradicional, de papel, unha obra sen dereitos, cuxo exemplar
ten custodiado a Universidade Complutense?”, pregúntase en
outro
post
para a continuación responderse: “Pois
estupendo! Esa empresa dará servizo ao lector (que lerá
un belo volume, no canto dun conxunto de folios impresos), gañará
diñeiro como editorial, gañará tamén diñeiro o libreiro
e o distribuidor, e a cultura difundirase… Non se me
ocorre mellor panorama que o de decenas de editoriais sacando ao
mercado os nosos tesouros bibliográficos, obras hoxe
inencontrables, porque a dixitalización levada a cabo por
unha institución pública fíxoo posible.”


Marco Marinucci, director de Google Book Search, explicou a CONSUMER EROSKI que as obras dixitalizadas non suxeitas xa a dereitos de autor serían postas a disposición pública polo buscador

Precisamente o comentario de José
Antonio Millán vén a colación porque o da
Biblioteca Nacional non é o primeiro conflito xurdido a raíz
das dixitalizacións de fondos bibliográficos públicos.
O pasado setembro anunciouse un acordo entre Google e a
Universidade Complutense de Madrid para dixitalizar a súa biblioteca, unha
das máis importantes do país. O acordo explicaba
que Google encargaríase da dixitalización e como
consecuencia da mesma obteríanse dúas copias, unha a
disposición do buscador e outra propiedade da universidade.

Marco Marinucci, director do servizo
de dixitalizacións de textos de Google (Google Book Search), explicou
posteriormente a CONSUMER EROSKI
que as obras dixitalizadas non
suxeitas xa a dereitos de autor serían postas a disposición
pública polo buscador. Pola súa banda, a Complutense
explicaba na súa páxina web que se reservaba os dereitos de
uso sobre a copia que lle correspondía en propiedade, pero que
en ningún caso podía ser usada con ánimo de
lucro.

De novo os fondos bibliográficos
da Universidade Complutense son de dominio público e
propiedade de todos os españois en tanto que contribuíntes a
o seu mantemento, e de aí o conflito. Como explicaba no seu
momento Javier Candeira, editor de Barrapunto ,
nesta web: “Esperemos que o acceso aos libros
dixitalizados sexa de maneira libre, para que calquera poida
descargalos e facer o que queira con eles. Se non é así, trátase simplemente de lectura gratuíta a través da web”.

Que sería o correcto?

Img

Sobre como deberían estarregulados os dereitos das versións dixitais das obraspúblicas non hai un acordo total. Algúns expertos, como AnaNistal, opinan que a situación podería remediarsecambiando os copyright por licenzas CreativeCommons, que permiten, a elección, a libre difusión,negocio e mesmo modificación das obras sempre que se citea fonte orixinal.

Moitos outros ven como un retrocesosocial e cultural o feito de pór licenzas á versióndixital dunha obra de propiedade pública, en especial candoo proceso de dixitalización tamén foi pagado poloscidadáns (tal é o caso da Biblioteca Nacional aínda que non oda Complutense, onde o diñeiro o pon Google, unha empresaprivada) e reclaman a libre difusión das obrasdixitalizadas sen ningún tipo de restricións.

A este respecto, Javier Candeiracomentaba nun post en Barrapunto, criticando o proxecto de dixitalización cultural francésGallica: “Nada sería mellor para a cultura francesa epara a diversidade cultural que os editores puidesen usar oscontidos de Gallica comercialmente, da maneira que fose. Senpermiso previo”.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións