Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

O canon por copia, sentenciado?

Tres sentencias de datas recentes deixan a este polémico imposto nunha situación de inseguridade xurídica total
Por Jordi Sabaté 31 de Marzo de 2011
Img canon2011 listado

Se se seguen ao pé da letra tres recentes sentenzas, unha da Audiencia de Barcelona e dúas da Audiencia Nacional, o canon entrou nun colapso xurídico eé inviable. Deben entón os usuarios pagar o sobreprezo queimplica esta taxa cando compran algún produto tecnolóxico quepoida copiar arquivos? Manterá o Goberno as taxas actuais,vixentes desde 2008, ou volverá ás que fixou en 2006, que eximendo pago a móbiles, reprodutores de MP3, gravadoras de DVD ememorias flash, entre outros dispositivos, tal como esixe unha dassentenzas? A última palabra téñena as institucións públicas,que deben aclarar se recorren as últimas decisións xudiciais anteinstancias superiores ou ben se amoldan a elas e aplican as súasresolucións. En calquera caso, o canon tarde ou cedo modificarase.

Imagen: Ran Yaniv Hartstein

O canon compensatorio por copia privada estivo presente dun modo ou outro en España durante osúltimos trinta anos e, sobre todo, creou polémica desdeo desenvolvemento de Internet e a revolución das novas tecnoloxías.No escenario que propiciaron estes fenómenos, a técnicade copia dunha obra creada por un autor e que ostenta uns dereitossobre a mesma simplificouse dun modo radical, do mesmo xeito quea súa distribución, que escapou das mans das industriasculturais.

As entidades deprotección dos dereitos de autor, xunto cos diferentesgobernos, deseñaron nos primeiros anos deste século aevolución dun imposto que nun principio ía destinado acompensar aos autores de libros polas reproducións realizadas confotocopiadoras e aos músicos, polas copias que se facían nascintas de casete. Era o prezo que ocidadán debía pagar por poder gravar a música do disco de vinilona cinta sen compensar ao autor. O mesmo sucedía conas fotocopias.

Un imposto que depende da revolución tecnolóxica

O novo canon da eradixital seconcretou en 2003 coa súa extensión a unha serie de produtos de novaxeración, como os soportes de disco óptico CD e DVD, que seusaban entón como substituto da cinta decasete. Pero a tecnoloxía seguiu a súa evolución e as copiasprivadas que escapaban ao control das entidades de xestión dedereitos de autor multiplicáronse, polo que estas estimaronnecesaria unha reformulación da taxa que contemplase novosprezos máis acordes á capacidade crecente dos discos ópticos.

En 2006 implantouse o novo deseño do canon por copia, que aumentaba os prezos en función da memoria dixital dos soportes

En 2006 implantouse o novodeseño do canon por copia, que aumentaba os prezos en función da memoriadixital dos soportes -pasábase a pagar de acordo aosmegabytes ou o tempo de gravación máximo- e incluía aos discosduros tanto de computadores como de aparellos gravadores. De novo en 2008fíxose necesaria unha revisión da taxa, sempre segundo asentidades de xestión de dereitos de autor, que a ampliase aosaparellos de reprodución portátil de arquivos sonoros e multimedia-MP3, MP4 e similares-, xa que se impuxeron como formatopreferente de copia de arquivos. Na nova reformulación seincluíron os teléfonos móbiles ao considerar que taménactuaban de reprodutores de copias con dereito de autor.

Polémica crecente e sentenzas

Assucesivas reformulacións do canon por copia privada fixeronprovisión de agravios e polémicas, xa que afectan a numerosos sectoresda sociedade: desde os usuarios, que pagan máis por aparellos quea miúdo non usarán para copiar obras con dereitos, aosfabricantes de dispositivos, que ven como a taxa imposta carga oprezo final e fainos menos competitivos. Sen esquecer ás tendasde material informático, que en numerosas ocasións tiveron queremunerar ás entidades de xestión por taxas retroactivas, édicir, que non cobraron no seu día ao usuario final porque o canonpara determinados soportes aínda non estaba establecido cando sefixo a compra.

As sucesivas reformulacións do canon por copia privada fixeron provisión de agravios e polémicas, xa que afectan a numerosos sectores da sociedade

Isto sucedeu con moitos soportes CD e DVD que se venderonantes de 2006 sen ter en conta o canon, xa que non lles afectaba. Apartir de 2006 pasaron a estar suxeitos á taxa e as entidades dexestión consideraron que a medida tiña carácter retroactivoata 2003, polo que procederon a esixir o canon ás tendas. Esteé a orixe do preito da SGAE cunha tenda de Barcelona, quedeu lugar en outubro do ano pasado á primeira das sentenzas,do Tribunal de Estrasburgo -a máxima corte da UE-, que apoiaba a outra anterior da Audiencia deBarcelona. Na mesma dicíase que o canon actual era inxusto eindiscriminado e que o seu cobro a empresas e institucións públicas nonaxustábase a dereito. Foi o primeiro golpe.

Asoutras dúas sentenzas que terminaron por noquear este impostotiveron lugar o pasado xoves, cando a Audiencia Nacionalditaminou a nulidade total da reformulación de 2008 do canoncompensatorio por un “vicio radical” -a existencia deincoherencias técnicas na lei que o sustenta-. Tamén, noutroxuízo, resolveu a favor do fabricante de móbiles Motorola aoeximirlle do pago do imposto compensatorio nos seus produtos, dadoque non había evidencias suficientes de que os teléfonos seusasen masivamente na copia de obras.

Un futuro moi incerto

Queocorrerá agora? Deben pagar aínda os usuarios? Será ofinal deste tipo de impostos? Víctor Domingo, presidente daAsociación de Internautas (AI), que estivo implicadanunha das causas representada pola avogada OfeliaTejerina, asegura que o futuro “é dunha inseguridade xurídicatotal”. Domingo refírese a que “agora ninguén sabe que haique facer, se seguir pagando ou non, se reclamar o que se cobrou enanos anteriores, se volver ás taxas de 2006…”. Salienta que o Goberno debe decidir que camiño tomar.

Unha posible vía sería un recurso da sentenza ante o Tribunal Supremo, o que levaría á dilación por anos da suspensión do canon no caso de que os recurrientes gañasen

Unha posible vía sería un recurso da sentenza ante o TribunalSupremo, o que levaría á dilación por anos da suspensión,ou reelaboración, do canon no caso de que os recurrientes non gañasenfinalmente. “Mentres o Supremo non resolvese”, explicaDomingo, “as cousas seguirían como están e habería que pagar,pero se a resolución fóra en favor dos querellantes-AI e o avogado Josep Jover en representación da asociación empresarial APEMIT-, o diñeiro pago neste período detempo tería que devolverse aos usuarios ou as entidadesincorrerían en lucro ilícito, que é un delito”.

Por este motivo, Domingo non cre que vaia a haber recurso, xa quea sentenza por vicio “radical” é de corte técnica edifícil de revogar. As entidades de xestión de dereitos, segundo opresidente de AI, talvez non queiran arriscarse a ter que devolverdentro duns anos cantidades importantes de diñeiro, o quesuporía un esforzo contable considerable e un desprestixio.

A alternativa 2006

Outroescenario posible, polo menos en primeira instancia, sería que oGoberno aplicase a sentenza que revoga a reformulación de 2008 epásense a cobrar as taxas de 2006 e nos supostos que entóncontemplábanse. Tal solución implicaría que tanto teléfonosmóbiles como reprodutores de vídeo e música portátiles, asícomo gravadoras de DVD e memorias flash, deixarían de estar afectadaspolo canon. Tamén suporía unha rebaixa nos prezos de moitosaparellos, aínda que algúns, como os discos ópticos CD e DVD,incrementarían lixeiramente o seu prezo. Hai táboas onde se podencomparar as taxas e os aparellos afectados en2006 e en2008. Como curiosidade, esta regresión non contemplaría canon algún sobre as tabletas, un fenómeno en plena expansión e se en cambio sobre os soportes ópticos, que rexistraron un os últimos anos un forte descenso de vendas xa que están en desuso.

Demomento non houbo cambios nos prezos de punto de venda final,á espera da decisión dos órganos competentes, pero comolembra Domingo, “mentres pasan os días están a cobrarse unhastaxas que foron declaradas ilegais e que máis tarde ou máiscedo se terán que devolver” aos usuarios. Ademais, asentenza da Audiencia de Barcelona xa deixou claro que asempresas e as institucións están eximidas do pago de lesteimposto, polo que se supón que a maioría reclamarán a súadevolución, polo menos desde que se rexistrou esa sentenza.

Reclamar ou non reclamar

“Calquera empresa pode reclamar a devolución do canon que pagou desde 2003, así como os particulares que non usaron os aparellos para copias privadas”, sinala o avogado Josep Jover

O tres sentencias deixaron claro que debe haber unha fórmula quecompense aos autores pola copia privada, aínda que disienten domodelo actual. Tamén se declaran incompetentes para decidir se aanulación do canon debe ter carácter retroactivo -que se devolvao que se cobrou durante todos estes anos-, tal comoreclaman asociacións de usuarios, empresas e mesmo moitosgobernos locais e rexionais. A este respecto, o avogado Josep Jover asegura que “calquera empresa ten dereito a reclamar a devolución do canon que pagou desde 2003 ata a data, así como todos aqueles particulares que poidan demostrar que os aparellos e soportes adquiridos non foron usados para albergar copias privadas.”

Jover coincide con Víctor Domingo en que o recurso ante o Tribunal Supremo é a ópción con menos posibilidades, pero subliña que “estamos ante un escenario no que, por coherencia xurídica, o canon debería anularse radicalmente desde a súa concepción de 2003 e deberíase devolver o diñeiro tanto a empresas como a particulares”. Polo momento Nokia e Dell, fabricantes de diversos tipos de hardware, xa gañaron os seus recursos e dous xulgados mercantís de Madrid eximíronlles do pago, e permítenlles solicitar a devolución do diñeiro con carácter retroactivo. É case seguro que a mayoria de empresas medianas e grandes reclamarán o mesmo trato e producirase unha avalancha de sentenzas a favor. Jover tamén foi o avogado defensor na sentenza do Tribunal de Estrasburgo que abalou a da Audiencia de Barcelona, a primeira do tres en contra do canon.