Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Pirataría discográfica

A pesar das queixas da industria discográfica, as súas ganancias seguen aumentando
Por miren 2 de Xaneiro de 2003

A unión dun negocio antigo, a venda ambulante, e un novo, Internet, fixo saltar as alarmas da industria discográfica. Os centos de arquivos musicais non autorizados que ofrece a rede e o chamado “fenómeno top manta” ou venda rueira de CDs moverán este ano preto de douscentos millóns de euros en España. Como solución á pirataría, algúns consumidores e expertos reclaman una maior actuación policial, a redución do prezo dos CDs, una rebaixa do IVE (agora págase como un imposto de luxo, o 16%) e o impulso de ideas imaxinativas por parte dos propios selos discográficos, como o agasallo de entradas paira concertos coa compra do CD ou o dous por un.

As discográficas continúan gañando diñeiro

Os datos non deixan lugar á confusión. A evolución das vendas de discos en España no período 1991-2001 foi estudada por IFPI, The Recording Industry World Saes, The Recording Industry in Numbers. Os datos deste estudo reflicten que en España, o pasado ano, vendéronse 80,5 millóns de unidades por valor de 685 millóns de euros. Ademais, todo apunta a que a tendencia non só se manterá, senón que se producirá un aumento das vendas. Segundo este informe, si analízase a industria discográfica mundial, pódese percibir un lixeiro cambio de modelo de negocio respecto de 1992, ano de máximo apoxeo. O ano pasado vendéronse no mundo 3.386 millóns de unidades por un valor de 33.655 millóns de dólares. Una cifra nada desdeñable tendo en conta a súa facturación.

A pesar destas cifras, a Sociedade Xeral de Autores calcula que polo menos o 30% dos discos que se compran en España son piratas, polo que se mostran preocupados polas perdas, que alcanzaron un valor de 108 millóns de euros (18.000 millóns de pesetas) ao longo de 2001. As perspectivas son aínda peores paira este exercicio, que, de seguir así, podería concluír cunhas perdas de 200 millóns de euros. En maio de 2002 celebrouse en Madrid un seminario paira a defensa da propiedade intelectual. Neste encontro o presidente de EMI Music, Alan Levy, indicou que a pirataría europea está en continuo crecemento. “A pirataría discográfica move en Europa 12.000 millóns de euros, o 30% das vendas mundiais”, informou. Neste foro lembrouse que España ocupa o oitavo posto mundial en pirataría.

Por encima de Internet, a gran preocupación actual da industria discográfica española é a pirataría rueira. Os compradores de discos falsos fano, na súa maioría, a través de inmigrantes sen papeis e sen ningún tipo de licenza. Toda a mercadoría exhíbese nunha manta ou en mesas plegables a modo de escaparate. Por iso é polo que o fenómeno coñézase co nome de “top manta”. Multiplicáronse as mafias que utilizan aos inmigrantes como man de obra barata. Ademais, a través deles aplican a mellor mercadotecnia, o da compaixón. Os compradores prefiren dar o seu diñeiro a persoas necesitadas antes que a un selo discográfico xa consolidado. Con todo, as autoridades policiais e as organizacións non gobernamentais, moi preocupadas pola situación, aseguran que en realidade se lles fai un fraco favor”. Afirman que a clandestinidade que rodea ao mundo dos” manteros” provoca a aparición destas mafias que non só vulneran a lei que protexe a propiedade intelectual, senón tamén os dereitos fundamentais do individuo a través da explotación laboral e o tráfico de inmigrantes.

Idéntico produto

Non é a primeira vez que a industria musical enfróntase a problemas de pirataría. Nos anos 80 multiplicouse a venda de casettes ilegais. Nesa ocasión, o fenómeno non preocupou en exceso á industria discográfica porque a aceptación entre os compradores foi menor. O pirateo de cintas desapareceu debido á inferior calidade do son que ofrecían as copias.

Paira desgraza da industria actual, a diferenza de son entre un CD pirata e un orixinal é inexistente. Obtense un produto idéntico a un prezo moi inferior. Esta é a razón pola que resulta difícil convencer ao consumidor para que non compre música pirata. O mesmo sucede coa música que se descarga de Internet, neste caso o son é moi similar ao orixinal. Precisamente por esta razón as discográficas deben ofrecer agora máis que nunca algún atractivo para que se compre música orixinal. Algo que satisfaga ao comprador de CDs e fágalle sentir que merece a pena pagar 15 euros de media de costa un CD no mercado (algo como un exclusivo deseño da carátula do disco, por exemplo). A opinión xeneralizada de moitos compradores de CDs é que as casas discográficas deben ofrecer este tipo de extras aos seus clientes, estudar novos deseños e mellorar desde as propias caixas de CDs até a fotografía ou o debuxo da portada. Desta maneira o consumidor percibirá que é xusto o prezo do disco orixinal porque ademais da música atopa un elemento de decoración, de colección… En definitiva, o cliente aprecia o esforzo por parte da industria discográfica por combater a pirataría da mellor maneira, ofrecendo algo diferente e exclusivo fose do alcance da música pirata.

“Tostadoras”

A fabricación deste material realízase en locais coñecidos como “tostadoras”. Segundo a Unidade de Delitos Telemáticos da Garda Civil, este tipo de locais está dirixido por inmigrantes orientais pertencentes a unha organización moi jerarquizada. A propia organización encárgase de facilitarlles un piso e o material necesario paira facer as copias. Os instrumentos crave son a torre de gravación e os CDs virxes. As torres funcionan durante todo o día, sen descanso. Quen as manexan son, en xeral, inmigrantes que traballan a quendas a cambio dun soldo ou paira pagar a débeda contraída polas mafias que lles levaron até España.

Una vez pirateados os CDs, outro equipo, noutro piso, inclúe a carátula do disco, que foi fotocopiada. Por último, cando o material xa está preparado, a distribución leva a cabo nun terceiro piso. Alí é onde ten lugar a repartición entre os “manteros”. O custo desta cadea de produción é de medio euro cada unidade, mentres que os compradores pódeno adquirir a pé de chan por tres euros. A Garda Civil calcula que as aprehensións deste material ilegal non chega ao 10% do total que circula polo mercado.

Internet, ameaza e solución á crise

Aínda que se gañase a loita contra a pirataría rueira, moitos expertos coinciden en sinalar que o inimigo número uno da industria musical segue sendo Internet. O problema é que a calidade das copias dixitais é excelente. Isto motivou a que millóns de persoas comprásense un CD, o “ripearan” (pasar un CD de audio a formato MP3) e distribuísen as cancións a miles de compañeiros a través de programas como o xa desaparecido Napster.

Por suposto, ninguén pagaba nin paga ningún dereito nin a artistas nin a compañías. As discográficas, cada vez máis conscientes de que Internet é incontrolable e que só pola vía xudicial non se pon fin ao problema, lanzaron as súas propias webs, entre elas, MusicNet, formada por AOL Time Warner, Bertelsmann e Emi. Con todo, os usuarios seguen preferindo os sitios piratas. Neles non só non pagan, senón que a variedade musical esténdese máis aló das firmas propias da compañía. Desde Terra España creen que en lugar de lamentarse de Internet o que hai que facer é aproveitarse das súas posibilidades. “As discográficas teñen oportunidades na Rede, como a venda de discos descatalogados ou cancións soltas. O seu negocio é distribuír música e non discos”, aclaran.

Dentro este complicado contexto, o cinco maiores compañías discográficas do mundo, EMI, BMG, Warner Music, Sony e Universal foron investigadas pola Comisión Europea baixo sospeita de chegar a acordos ilegais paira fixar os prezos dos discos compactos e mantelos máis altos do normal. Agora, esa mesma industria loita contra a pirataría xurdida pola utilización dos propios aparellos comercializados por eles en máis dunha ocasión, reprodutores e CD`s virxes.

A repartición do pastel

Paira moitos consumidores de música a solución céntrase na rebaixa do prezo final do CD e na obrigación por parte das compañías de ofrecer maior variedade e servizos. Os diferentes selos deféndense explicando que o custo dun disco é moi elevado e que son moitas persoas as que forman parte desta industria.

Tal e como reflicten os datos facilitados pola SGAE, a repartición dun disco orixinal, ao alcance do público en calquera tenda por 15 euros, prezo medio habitual dun CD, sería o seguinte:

  • A parte que corresponde aos autores é un 9,4% (equivale a 1,42 euros)
  • O distribuidor ingresa un 13% do disco (2 euros)
  • Os ingresos de facenda a través do IVE alcanzan o 16% (2,4 euros)
  • O beneficio da tenda é do 26% (un total de 4 euros)
  • Os ingresos da compañía discográfica alcanzan o 34,6% (supón 5,19 euros por disco)

A maior parte destínase á compañía discográfica. Por esta razón, os usuarios diríxense aos seus directivos paira reclamar que abaraten o prezo do produto final como medio paira vencer a pirataría, porque, a pesar de todo o que se dixo e escrito sobre a crise do sector discográfico, este segue obtendo beneficios.

Algunhas solucións

A gran reivindicación do sector como medida paira loitar contra a pirataría pasa por medidas policiais e por unha lexislación que reduza o prezo dos discos, sobre todo a través do IVE. Pídese que este imposto pase do 16% actual, o máximo aplicado como un imposto de luxo, ao 6%.

Pola súa banda, a Sociedade Xeral de Autores en España creou o pasado setembro de 2001 a Mesa Antipiratería. Esta plataforma nace cun obxectivo claro: “Sensibilizar e concienciar á opinión pública e ás administracións do Estado de que a práctica da pirataría organizada de produtos culturais (entre eles, os discos, vídeos, etc) xera graves perdas económicas á comunidade creativa, afecta a numerosos sectores e pon en perigo a aparición futura de novos talentos”.

Outra medida é que esta industria saque proveito de Internet e ofreza un produto novo. Leste pode ser o caso dos discos á carta con diferentes prezos, en función da calidade da súa edición, sempre que non se vulnere ningunha lei.

Artistas como Alaska, líder do grupo musical Fangoria, situáronse contra da SGAE e, por tanto, da liña de crítica habitual sobre pirataría, ao realizar as seguintes declaracións. “Non entendo nin soporto o discurso policial da SGAE e de moitos artistas”. Atreveuse a dicir en voz alta o que moitos pensaban desde facía tempo. “Non é de recibo cobrar 21 euros por un CD se custa tres”, argumentou.

O premio á súa sinceridade foi una furibunda reacción por parte da asociación de tendas especializadas de discos. A Asociación Nacional de Empresas Distribuidoras de Discos (ANEDI) retirou durante case 48 horas todos os seus discos. As reaccións por parte de artistas como Miguel Ríos, Pedro Almodóvar e o grupo A Unión non se fixeron esperar. Defenderon a denuncia que a cantante apuntara argumentando que o que en realidade arruinará a industria discográfica é a súa “falta de innovación”.

Un claro exemplo de solución imaxinativa constitúeo a iniciativa do grupo musical de pop, A Unión. Ao mesmo tempo que promocionaba o seu último disco, propuña o mellor antídoto paira frear a pirataría musical: a estratexia comercial do dous por un. “Un pode ser paira a túa noiva, outro paira o coche”, explica Rafa Sánchez, cantante do grupo. “Por unha banda colocamos máis música e por outro evitamos que a xente obteña copias malas e compre algo na rúa que se cadra non funciona”, engade. Outros autores como Enrique Bunbury ou Tam Tam Go optaron por solucións máis creativas. O seu éxito reside en ofrecer co disco algo máis, un extra que non pode atoparse a persoa que se baixa cancións de Internet ou que compra discos piratas, como entradas paira concertos ou temas inéditos. No caso concreto de Tam Tam Go o CD inclúe un enlace a partir do cal o consumidor pode escoitar eses temas inéditos ou calquera outro.

Una das últimas argucias paira loitar contra a pirataría musical e frear a distribución da música en Internet, por parte das discográficas, foi a incorporación aos seus discos compactos dun sistema anticopia. Desta maneira, impídese que o CD se poida escoitar no computador provocando importantes danos se se fai. Sony deféndese aclarando que na carátula destes discos, como no de Celine Dion, pódese ler “este CD non funciona nun PC ou Mac”. “Se se introduce este CD -Rom nun computador, pode provocar graves danos no mesmo”, lembra. Pero non hai esquecer que estas artimañas só dificultan a pirataría doméstica, non a profesional. E que hai persoas ás que lles gusta escoitar música no computador.

Lexislación vixente

Neste momento a única lei encargada de regular e ditaminar o marco legal paira a explotación de obras e os seus dereitos inherentes é a Lei de Propiedade Intelectual (LPI). Nela, contémplanse tamén as excepcións paira as que a realización das copias está permitida en ámbitos privados, previo pago dun canon. Segundo a LPI actual, calquera equipo ou soporte capaz de albergar e reproducir un contido dixital debe estar adscrito ao pago do canon que lle corresponda. Incluso os propios CDs virxes están obrigados, inxustamente segundo moitos consumidores, a pagar un imposto á SGAE, aínda que se utilicen paira gravar datos e arquivos privados.

En España, a pirataría ou acto polo que leva a cabo una explotación de dereitos de propiedade intelectual de maneira ilícita está castigada por vía penal. O capítulo X do Código Penal, nos seus artigos 270, 271 e 272, regula as multas e o tempo en prisión. “Será castigado coa pena de prisión de seis meses a dous anos ou de multa de seis a vinte e catro meses quen, con ánimo de lucro e en prexuízo de terceiro, reproduza, plagie, distribúa ou comunique publicamente, en todo ou en parte, una obra literaria, artística ou científica, ou a súa transformación, interpretación ou execución artística fixada en calquera tipo de soporte ou comunicada a través de calquera medio, sen a autorización dos titulares dos correspondentes dereitos de propiedade intelectual ou das súas cesionarios”, recolle o artigo 270.

A SGAE e a maior parte das produtoras musicais quéixanse da falta de regulación e demandan una actualización das leis. Pola súa banda, o Goberno, encabezado polo ministro de Xustiza, Michavila, comprometeuse a promover una serie de reformas lexislativas co obxecto de facilitar a loita contra a pirataría. O primeiro reto é lograr a unificación da definición do delito de fraude en toda a UE e a súa inclusión dentro da Euroorden, que debe entrar en vigor antes de 2004. Por agora a única modificación que se levou a cabo foi a do artigo 282 da Lei de Enjuiciamiento Criminal. Grazas a este cambio, xa non é necesario realizar una denuncia previa para que as forzas e corpos de seguridade do Estado poidan actuar contra un posto de venda ilegal na rúa. Permite a incautación inmediata do material. A modificación do código penal, en opinión do ministro de Xustiza, fará que se persiga “a fraude nos mecanismos de acceso á radiodifusión codificada e suporá a adaptación dos tipos delituosos á realidade das redes de falsificación”.

A Lexislación Comunitaria é tamén abundante. A regulación europea máis recente nesta materia tivo lugar o 27 de setembro do pasado 2001, cando se creou a Directiva 20001/ 84/CE do Parlamento Europeo e do Consello. A través dela regúlase o dereito de participación en beneficio do autor na obra de arte orixinal.