Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Redes sociais en Internet

Nacen numerosos sitios web dedicados a ampliar o número de coñecidos
Por miren 19 de Xullo de 2004

Xa sexa paira ligar, facer negocios ou compartir afeccións, existen decenas de sitios web dedicados a crear e xestionar redes sociais, lugares onde convidar os amigos e coñecer aos ‘amigos dos amigos’, ou aquelas comunidades de intereses comúns. Contan con acérrimos partidarios que compiten por ser os máis populares en cada rede, pero tamén con detractores que cuestionan a súa utilidade e que consideran que supoñen una preocupante ameaza paira a intimidade.

Software social

O pouco coñecido pero en auxe software social é un concepto aínda por perfilar que engloba desde a liña CC da mensaxe de correo electrónico (a que permite envialo a varias persoas) até os chats ou os wikis (contornas virtuais paira traballos compartidos), é dicir, as aplicacións que implican dalgunha forma a colaboración humana. Dentro deste tipo de ferramentas atópanse as redes sociais, o último ‘boom’ de Internet que xa pega con forza en España.

Xa se poden atoparmáis dun centenar de sitios web que pretenden formar redes sociais, co fin de atopar antigos ou novos amigos, facer negocios, buscar traballo ou, directamente, ligar. Friendster, Tribe, Rize ou LinkedIn son bos exemplos do gran impacto das redes sociais en Internet, que sufriron un novo impulso coa aparición de Orkut, apoiado por Google.

Trátase de utilizar o alcance da Rede paira ampliar o círculo de contactos e poder compartir intereses, da natureza que sexan, cun gran número de persoas sen ningunha limitación física. Si os weblogscrearon un universo na Rede onde cada internauta (blogger) publica o seu diario persoal ou a súa ‘visión do mundo’, as redes sociais fomentan a posibilidade de estreitar vínculos descoñecidos e dispersos, crear un espazo paira compartir coñecemento.

José Luís Orihuela, profesor universitario, conferenciante e consultor de eComunicación cre que “a Rede son as persoas e o que as persoas fan con ela”. Explica, ademais, que “as redes sociais baseadas en Internet, na medida en que melloren as súas prestacións, contribuirán a reformular o concepto e a eficacia da Rede”. Esas melloras poden chegar mediante a combinación do potencial do ‘software social’ coa sindicación de contidos a través de RSS (que permite acceder aos contidos de multitude de formas distintas), “o que constitúe una das máis interesantes e prometedores perspectivas paira converter á Rede nun sistema de coñecemento compartido e non só nun almacén de datos”, explica Orihuela.

Con todo, esta ‘moda’ en expansión de momento só se caracteriza por pór ao alcance dos internautas una serie de ferramentas paira facilitar a creación e mantemento de novos contactos, sen unha finalidade claramente visible paira os membros. Son, como explica Antonio Delgado en Caspa.tv, “un pub virtual que de súpeto se puxo de moda porque está toda a xente cool de Internet” e “cuxa finalidade non a sabe nin o propio creador”.

O caso é que, ademais de atopar una boa acollida por parte dos internautas, están a ser a nena bonita dos investidores, polo que parece que en pouco tempo ampliarán e mellorarán as súas prestacións. Ademais, é obvio que ninguén está obrigado a pertencer a unha rede social, “outra cousa máis á que atender”, e a súa existencia só pode ser positiva: “Cada un de nós poderemos decidir cales nos gustan máis e adáptanse mellor aos nosos gustos e intereses, e iso só pode ser bo”, afirma Fernando Tricas en Reflexións e irreflexiones.

Tipos de redes sociais

O software germinal das redes sociais parte da teoría do seis graos de separación, segundo a cal toda a xente do planeta está conectada a través de non máis de seis acodes. De feito, existe una patente en EEUU coñecida como six degrees patent pola que xa pagaron Tribe e LinkedIn. Hai outras moitas patentes que protexen a tecnoloxía paira automatizar a creación de redes e as aplicacións relacionadas con estas.

Paira formar parte das redes sociais os usuarios deben rexistrarse, case sempre de maneira gratuíta, e despois encher una serie de formularios cos seus datos persoais, foto, afeccións, etc. Normalmente basta con crear un perfil básico, e a partir de aí os membros poden achegar toda a información sobre si mesmos que desexen paira aumentar as posibilidades de atopar persoas afíns.

Una vez rexistrado, o usuario céntrase na tarefa de ampliar a súa rede social convidando a ‘amigos’. Paira iso, estes sitios web ofrecen una serie de aplicacións, procuras filtradas, mensaxes, foros, comunidades, chats, etc. Algúns están claramente dirixidos, como atopar parella ou compañeiros de estudos, ou compartir música e fotos. Outros deixan en mans dos usuarios o propósito paira formar parte das redes: facer amigos, buscar socios ou diñeiro paira negocios, atopar traballo, comprar ou vender, buscar piso ou o que se lles ocorra.

Por tanto, no plano da relación, hainos desde os que se moven co único interese de ‘ligar’, semellante a match.com ou meetic, até os que tratan de fomentar relacións profesionais, como eConozco; e en canto ás prestacións, os que parten da iniciativa do usuario (“ti es o meu amigo, ti non”) e os máis analíticos, como Spoke, con software capaz de organizar pola súa conta os contactos do correo electrónico.

Segundo Orihuela, as ferramentas informáticas paira potenciar a eficacia das redes sociais online (‘software social’), operan en tres ámbitos, “as 3Cs”, de forma cruzada:

  • Comunicación (axúdannos a pór en común coñecementos), como Comunidade de Bitácoras, Educ.ar Weblog, O Weblog de Portal Solidarioou Exiliados.
  • Comunidade (axúdannos a atopar e integrar comunidades), talles como Friendster, LinkedIn, Ryze, Tribe, Spoke ou Orkut.
  • Cooperación (axúdannos a facer cousas xuntos), como Bloggers Parliament, Bridges.org, NetAid, Wikipedia ou Motivados.org.

En The social software weblogagruparon 120 sitios web en 10 categorías e QuickBasetamén elaborou un completo cadro sobre redes sociais en Internet.

Son útiles?

Paira dar una resposta contundente a esta pregunta aínda haberá que deixar pasar algún tempo. O que si é certo é que as ‘e-redes’ crecen a bo ritmo grazas á ‘boca a boca’ (email a email) e a que a maioría das persoas son proclives a aceptar as invitacións. Tickle (antes Emode.com) asegura contar con máis de 18 millóns de membros activos, Friendster e Spoke superan os 5 millóns e Orkut, en pouco máis de catro meses, xa atrapou a 370.000 usuarios (máis de 5.000 en España) que crecen a razón de 400 por hora, e formou case 100.000 comunidades. O número de membros é un dato positivo paira una rede social, ao mesmo tempo que o gran número de redes converte en máis complicado coincidir online cos amigos.

“Podemos pensar nunha rede social como nunha gran festa: reencontrámonos con antigos amigos e antigos amores, coñecemos xente nova, intercambiamos cartóns e teléfonos paira volver vernos, facer negocios ou simplemente como parte do ritual. Podemos divertirnos tentando facer amigos, amores ou negocios, ou aburrirnos porque non nos gustan as festas porque preferimos saír con amigos. Todo isto é o que pasa tamén nunha rede social online”, comenta Orihuela. Como exemplo menciona a comunidade eCuaderno.com que puxo en marcha en Orkut paira “porlle rostro aos lectores do meu weblog, onde usamos o foro para que cada un describa o seu propio blog e propoña temas paira tratar en eCuaderno “.

O que debe quedar claro é que as relacións sociais online, “salvo nos casos de uso patolóxico, non substitúen ás relacións persoais”, advirte Orihuela. Con todo, “si que potencian o seu alcance, como é o caso das dinámicas FOAF (friend-of-a-friend), que son máis dificilmente accesibles no mundo real”. Ademais, “as comunidades online fortalécense, e desenvolven una forte identidade na medida en que os membros teñen ocasión de atoparse cara-a-cara“, una crecente tendenciafomentada en sitios como Meetup.com.

José Cervera, xornalista experto en Internet autor do weblog Perogrullo e do Retiario de elmundo.é, pon en dúbida mesmo a súa necesidade, “en especial nas sociedades europeas nas que as persoas están ligadas a innumerables redes sociais non virtuais conectadas entre si”. Cervera opina que o desenvolvemento da sociedade en Rede acabará por “crear novas redes grazas a intereses compartidos (listas de distribución, websites, boletíns, ‘quedadas’, canles IRC…) que farán que este tipo de software sexa innecesario”, porque “á fin e ao cabo a súa función é automatizar e acelerar o proceso de atopar xente afín na Rede”.

Ademais, segundo Cervera, estes programas son equiparables tecnicamente á Rede Semántica,”no sentido de que dependen demasiado da autocalificación dos participantes, o que provoca un efecto distorsionador (existen detallados análise de por que a Rede Semántica non funcionará por este motivo)”. Paira o xornalista, co software social ocorre o mesmo: “alí somos todos estupendos”. Pero Orihuela tamén utiliza este concepto paira concluír exactamente o contrario: “a construción social do coñecemento pasa por dotar de valor semántico á información, filtrándoa mediante redes de confianza; é dicir, o que resulta relevante paira as persoas que forman parte da miña rede no ámbito do ‘deseño web’ é máis importante paira min que o que Google considere como relevante cando busco ‘deseño web’”. Ademais, “se eu formo parte da túa rede de contactos, aínda que ti non coñezas a ningún experto en ‘deseño web’ podes beneficiarche do coñecemento compartido dos meus ‘amigos’, que son paira ti ‘friends-of-friend’.

Se hai alguén que estea moi involucrado este tema este é Marc Canter, Nº1 nos rankings de Orkut (547 ‘amigos’) e Trabe(444), cun weblog e desenvolvendo una rede social open source baseada en FOAF chamada PeopleAggregator.com. Canter insiste en que as redes sociais teñen que ver coa conexión de persoa a persoa e “o software non ten nada que ver coas persoas”. “É un erro común pensar nas redes sociais como un mercado. A Web non é un mercado e o mesmo ocorre coas comunidades online; é algo que TODOS os mercados utilizarán”.

Co seu currículo non é estraño que asegure que utiliza estas redes paira “todo”, desde manter contacto coa familia e buscar nenos paira xogar cos seus fillos, até organizar encontros e conseguir investimentos paira os seus negocios. “Si son útiles? son útiles as persoas?”, pregúntase Canter: “Onde queira que haxa xente formaranse redes sociais online; pronto as veremos crecer en portais, intranets corporativas, sitios relixiosos… en calquera lugar en que as persoas queiran contactar entre si”.

Entre os centenares de artigos que cuestionan a utilidade das redes sociais, errant.org esgrime que son só “xogos en rede”, simulacións paira a diversión de audiencias específicas. TeledyN asegura, pola súa banda, que non funcionan porque en realidade “non son redes sociais”, pois non teñen una razón social de ser. Paira Reoriento software social debería emerxer na blogosfera (o conxunto de blogs, ou diarios persoais), mediante algunha aplicación FOAF (‘amigo de amigo’) engadida aos blogs, e enumera aquilo que é necesario mellorar: contido útil paira os usuarios, maiores restricións de acceso paira achegar valor (como fai Linkedin), comunicación -mediante a integración de VoIP (chamadas por Internet) ou mensaxería instantánea-, comunidade máis aló dos ‘amigos de amigos’ e Privacidade.

A privacidade e outros problemas

As xa frecuentes críticas cara ás redes sociais en Internet céntranse, á marxe da súa necesidade/utilidade, na súa francamente mellorable funcionalidade, na súa ameaza á intimidade e a súa masiva proliferación, que as pode converter nunha gran molestia.

A Cory Doctorow, co editor do influente weblog BoingBoing, a constante petición paira aceptar amigos ou estraños e escribir testemuños está a “volverlle tolo”. “Xa teño sistemas no mundo real paira saber quen son os meus amigos… e teño ese incrible sistema para que a xente póñase en contacto comigo: o email”, afirma Doctorow, quen colocou un filtro paira enviar as mensaxes das redes sociais ao lixo. A súa curiosidade inicial transformouse en decepción ao comprobar que estes sistemas non son en realidade boas ferramentas: “É irónico que o software paira automatizar procesos sociais estea a empeorar as interaccións”, porque “a xente que non se coñece tenta desenvolver amizades fáciles e rápidas”.

O movemento de resistencia contra o ‘acoso’ das redes sociais ten a súa máxima e satírica expresión en Introverster, un sitio web dedicado a formar una comunidade antisocial que axuda a non facer novos amigos e evita “que ninguén che moleste cando estás conectado”.

Con todo, a reacción contra as redes sociais parece limitada, de momento, a aqueles cunha gran presenza online, mentres que a gran maioría dos usuarios poden utilizalas como sinxela alternativa á páxina persoal ou o weblog para contar cunha identidade na Rede. O que si é certo é que moitos usuarios mostraron o seu desdén cara ás redes sociais online despois de formar parte destas, como fai Danah Boyd nun comentarioonde ademais recolle una boa colección de artigos sobre o tema. As razóns son de diversa índole:

  • A elitista fórmula da invitación paira pertencer a algunha destas redes, que limita a súa xeración espontánea e queda en mans das regras dos creadores.
  • A total artificialidad e frivolidade paira definir as relacións, empezando por ‘amigo’ ou ‘non-amigo’ sen ningún termo medio, continuando polo limitado e descontextualizado sistema paira clasificar os amigos e acabando pola anormal práctica de autocalificarse como ‘fan’ dos propios amigos, que crea confusión e agravios comparativos.
  • A xerarquía nas listaxes de amigos e comunidades, froito de “malos rolos”.
  • O crecemento antinatural das redes, baseado en agrupar rapidamente a moitos contactos sen saber daquela que facer con eles.

Por último, a crítica máis estendida afecta a como estes servizos recompilan información persoal e como a utilizan. Esíxese unha chea de datos que quedan en mans estrañas e, en moitos casos, débese aceptar unhas condicións que deixan ao usuario totalmente exposto e indefenso.

José Luís Orihuela recoñece que una das máis fortes críticas que recibiu Orkut é a referida aos Termos do Servizo e Política de Privacidade, “que desposúen aos usuarios dalgúns dos seus dereitos máis elementais”. “Os usuarios da Rede, en xeral, e das ferramentas de software social, en particular, han de saber administrar moi ben a información que revelan sobre si mesmos (imaxes, datos de contacto, contas de correo electrónico, identidade en servizos de mensaxería instantánea, preferencias persoais, orientación sexual, ideoloxía e adscricións), porque a vida privada e a intimidade, cando uno faias públicas, pasan do espazo persoal ao social, e desde alí ao mercado”, advirte.

Paira José Cervera entra en xogo una gran contradición: “Se poño os meus datos reais nun ‘software social’ maximizo a súa utilidade, pero me expoño a que todo o mundo coñeza a miña intimidade (incluíndo spammers, hackers, xefes, esposos, caseiros e directores de banco). Se pretendo protexer o meu eu da violación mentindo, contamino a base de datos e comprometo a utilidade paira todos os participantes. Non vexo modo lóxico de saír de leste dilema”. Marc Canter responde a quen desconfían do tratamento dos datos persoais nas redes sociais con tres preguntas: “Fíasche de Visa? De MasterCard? E do Goberno español?”.