Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Seguridade nos aeroportos

As novas medidas aprobadas pola UE limitan a cantidade de líquido na equipaxe de man e obrigan a levar os envases en bolsas de plástico
Por Azucena García 6 de Novembro de 2006

A realidade dos aeroportos europeos empézase a equiparar á dos países norteamericanos en medidas de restrición a partir de novembro. En que nos afecta? Por unha banda, limítase as cantidades de líquidos que os viaxeiros poden levar na equipaxe de man e hai que presentalos en envases gardados en bolsas de capacidade non superior a un litro. Estas normas afectan a calquera voo con orixe na UE, independentemente do destino e da compañía que o opere. Doutra banda, o futuro da seguridade encamíñase cara a sistemas que contemplan a identificación das persoas mediante o iris, ao comparalo cun patrón do usuario gardado previamente, a voz e a forma da man. Mesmo, non se descarta analizar a linguaxe corporal dos pasaxeiros. No que coinciden os representantes de todos os aeroportos é na necesidade de que estes novos sistemas utilícense co consentimento do usuario, de forma voluntaria, e que se concrete o destino final dos datos recompilados.

Nova normativa

A partir do 6 de novembro todos os voos con orixe na Unión Europea deben cumprir una nova batería de medidas de seguridade relativas ao transporte de líquidos. Independentemente do destino e da nacionalidade da compañía coa que se viaxe, os pasaxeiros están obrigados a seguir as normas aprobadas por Bruxelas e que limitan a cantidade de líquido que se pode transportar. As normas son consecuencia do ocorrido o pasado 10 de agosto, cando a Policía británica abortou un suposto complot terrorista paira facer estalar, con explosivos líquidos camuflados na equipaxe de man, una decena de avións que cubrían o traxecto entre Gran Bretaña e Estados Unidos. Tras o ocorrido, a Comisión europea ha implantado varias medidas de seguridade que afectan a diferentes tipos de líquidos e, en concreto, á auga e outras bebidas, sopas, siropes, cremas, lociones e aceites, perfumes, sprays, champús e xeles de ducha, envases presurizados, como espuma de afeitar e desodorizantes, pastas de dentes, calquera mestura sólido-líquida e calquera obxecto cunha consistencia parecida.

Nova normativa

A Comisión europea argumenta a aplicación da nova normativa a todos estes produtos ante as “evidencias” que demostran que os explosivos “poden ser presentados en formas variadas”, desde líquidos puros a semi líquidos tipo xel. “As máquinas actuais non poden distinguir un líquido doutro coa suficiente rapidez como paira ser empregadas nos controis dos aeroportos. É por iso que a nova regulación aplícase a todos os líquidos, excepto aos que se presentan en cantidades moi pequenas, insuficientes paira facer bombas”, agrega a Comisión.

En concreto, as novas medidas de seguridade limitan o transporte de líquido na equipaxe de man a 100 mililitros por envase, xa que os expertos consultados por Bruxelas consideran que “non é posible facer explosivos que poidan destruír un avión con cantidades pequenas”. Ademais, os pasaxeiros están obrigados a gardar estes envases en bolsas con capacidade máxima dun litro, transparentes e cun peche que permita a súa apertura fácil -similar ás bolsas que se empregan paira conxelar alimentos-. O presidente da Asociación Española de Compañías Aéreas (AECA), Felipe Navío, explica que estas bolsas deben ter unhas medidas aproximadas duns 20 por 20 centímetros e que é o propio pasaxeiro quen debe proverse delas. “Una vez que as bolsas pasaron os controis xa non hai ningún problema. Ademais, no ‘duty free’ pódense comprar os produtos líquidos ou xeles que se necesiten e que tamén deben ser gardados en bolsas seladas que facilita o propio comercio”, engade. Por último, os pasaxeiros están obrigados a pasar os abrigos pola máquina de raios X, sacar os computadores portátiles e outros equipos electrónicos de fúndalas (en principio, esta medida non afecta os teléfonos móbiles nin aos mp3) e, a partir de maio de 2007 será obrigatorio tamén que a equipaxe de man teña unhas medidas máximas de 56 x 45 x 25 centímetros.

A partir de maio de 2007 será obrigatorio que a equipaxe de man teña unhas medidas máximas de 56x45x25 centímetros

No caso de que se viaxe con instrumentos musicais ou obxectos fráxiles de maiores dimensións, o seu transporte está permitido, pero debe ser consultado á hora de facturar a equipaxe.

“A Unión Europea ha establecido estas medidas de seguridade debido aos riscos que poida haber ante certos explosivos líquidos, pero estas novas medidas refírense única e exclusivamente á equipaxe de man, polo que se recomenda que todo o que se poida incluír na equipaxe facturada, inclúase nel”, explica Felipe Navío, quen recoñece “evidente” o apoio dos operadores aéreos a estas normas, pero pide que “sexan as últimas”. “É obvio que apoiamos estas medidas co fin de garantir en todo momento a seguridade das operacións e, por tanto, acatámolas e ímolas a facer cumprir, pero lanzamos una reflexión paira evitar que se poñan máis dificultades ao acceso do pasaxeiro ao avión, porque parece que está a sufrir una carreira de obstáculos. Segundo van pasando os meses e os anos, hai una dificultade crecente e haberá que estudar novas fórmulas que non produzan molestias aos pasaxeiros, utilizar as novas tecnoloxías paira implantar novas medidas de seguridade e buscar un equilibrio entre seguridade e ‘facilitación’. En todo momento tense que traballar nesa liña paira evitar molestias aos pasaxeiros”, reclama.

Sistemas de seguridade biométricos

As novas medidas de seguridade adoptadas polos aeroportos de Estados Unidos e Europa, principalmente, foron acompañadas da implantación progresiva de novos sistemas biométricos, que recorren ás características biolóxicas de cada persoa paira identificala. Desde Aeroportos Españois e Navegación Aérea (Aena), explican que no caso de España as medidas de seguridade son comúns a todos os aeroportos e o que cambian son os medios. Neste sentido, aseguran que todos os aeródromos contan con arcos de seguridade como requisito básico e destacan o Aeroporto de Madrid-Barallas como o máis avantaxado no campo das novas tecnoloxías. Estas instalacións contan con máquinas de raios X convencionais, biblioteca de imaxes e de sustancias non permitidas na equipaxe de man, tomógrafos axiales computerizados cunha ampla memoria e capacidade de análise de sustancias -paira o tratamento das maletas e utilizados nos sistemas de inspección de equipaxes de adega-, arcos detectores de metais de última xeración capaces de revelar cantidades mínimas de metais ou as súas aliaxes e un moderno sistema de arco de ondas milimétricas capaz de descubrir obxectos non metálicos que poida portar una acode alleos ao seu corpo, pero adheridos a el. “Este sistema, aínda en período de probas, é un portal de imaxes holográficas en 3-D usadas paira explorar a unha persoa paira atopar posibles obxectos ocultos”, subliñan desde Aena.

Sistemas de seguridade biométricos

Así mesmo, en diversas áreas de acceso restrinxido atópanse actualmente en fase de implantación máis de 30 lectores biométricos de identificación mediante impresións dixitais, que permiten o almacenamento e a verificación de até 4 000 pegadas dixitais, mentres que a área de seguridade do aeroporto conta, entre outros medios, ?cun complexo sistema de circuíto pechado de televisión, con sistema de análise de contido, que permite o seguimento de calquera persoa sen necesidade da intervención directa dun operador e grava calquera cambio habido sobre una imaxe prefijada como base, mediante un sistema de gravación continua de máis de 1.400 cámaras?. Por todas estas medidas, cada pasaxeiro abona en España una taxa de seguridade de algo máis dun euro, da que Aena percibirá a partir de 2007 o 60% (actualmente recada o 50%). O resto queda nas arcas do Goberno, paira sufragar o investimento que realiza nesta materia.

Pola súa banda, outros aeroportos estranxeiros contan tamén coas súas propias taxas de seguridade e modernos sistemas, como os empregados por Australia, que usa a identificación facial paira confirmar a identidade tanto dos membros da tripulación como dos pasaxeiros; o aeroporto de Domodédovo, en Moscova, que posúe aparellos de raios X capaces de tomar en 15 segundos una imaxe nítida do contorno de cada persoa; e algúns aeroportos de París e Alemaña, onde os sistemas de identificación de pegadas dixitais son cada vez máis frecuentes e aforran até 30 minutos á hora de pasar os controis da fronteira. O futuro da seguridade encamíñase cara a este tipo de sistemas, que contemplan tamén a identificación das persoas mediante o iris, ao comparalo cun patrón do usuario gardado previamente, a voz, a forma da man ou, mesmo, non se descarta analizar a linguaxe corporal dos pasaxeiros paira tentar descubrir a calquera sospeitoso de cometer un atentado. No que coinciden os portavoces de todos os aeroportos é na necesidade de que estes novos sistemas utilícense co consentimento do usuario, de forma voluntaria, e que se concrete o destino final dos datos recompilados.

Vulneración da intimidade?

En materia de seguridade, Estados Unidos é o país con maior número de restricións e limitacións aos pasaxeiros, como consecuencia dos atentados do 11-S. De feito, o pasado 30 de setembro concretou un acordo coa UE, polo que todas as liñas aéreas que voan ao país norteamericano deben ceder 34 datos PNR (Passenger Name Record) de cada pasaxeiro. Estes datos inclúen, entre outros, a data de reserva, de viaxe e itinerario previsto, nome, domicilio e teléfono de quen viaxa, modo de pago do billete e axencia de viaxes onde se comprou, peticións ao facer a reserva, en canto a necesidades médicas ou de menú (isto último podería servir paira coñecer a relixión do usuario), datos do acompañante, se o houbese, e número de asento. “Son datos que teñen que ver coa identificación persoal do pasaxeiro e que, á hora de ser transferidos, asegúrase que se cumpra coa lexislación europea. Non podemos dar máis datos que os que a lexislación europea permite”, confirma Felipe Navío.

En España, a Axencia de Protección de Datos é a institución encargada de velar polo correcto emprego destes datos, de acordo á Lei Orgánica de Protección de Datos (LOPD), que establecen que “os datos de carácter persoal só poderán ser transferidos internacionalmente cando o seu destino sexan países que proporcionen un nivel de protección de datos equiparable ao da LOPD, ou cando conten coa autorización previa do Director da Axencia Española de Protección de Datos”. No entanto, esta Lei recolle una serie de excepcións a esta norma xeral e permite a transferencia internacional cando “resulte da aplicación de tratados ou convenios nos que sexa parte España, cando o afectado dea o seu consentimento inequívoco á transferencia prevista, e cando a transferencia sexa necesaria paira a execución dun contrato”.

Desde a Asociación paira a Promoción da Investigación e a Consultoría Estratéxica (APICE), a súa secretaria xeral, Beatriz Martínez Cándano, congratúlase de que, polo menos por agora, os datos transferidos a Estados Unidos non poidan ser compartidos coas axencias de seguridade daquel país (CIA ou FBI) como se pretendía, xa que paira iso é necesario cumprir dous requisitos: “que o individuo sexa sospeitoso de representar un perigo paira a seguridade do país e que, cando se dea esta circunstancia, as axencias de seguridade pidan consentimento ás autoridades europeas paira poder cotejar os seus datos cos transferidos ao aeroporto de destino”.

Ademais, Martínez Cándano insiste na importancia de que non sexa obrigatorio someterse ás novas máquinas biométricas e reclama que se tente recorrer a métodos menos invasivos da privacidade, como un cacheo ou un escaneo corporal”. “É importante que o titular poida decidir si desexa ser sometido a este tipo de probas ou non, ou ben que poida dar o seu consentimento paira realizalas na viaxe de ida, pero non no de volta. Tamén sería interesante que os datos recompilados con estes novos métodos sexan borrados ao instante, é dicir, que sirvan só paira comprobar, nese mesmo momento, a identidade do pasaxeiro e que non supón ningún perigo”, agrega. Ao seu entender, se esta información privada almacénase e non se adoptan as medidas de seguridade pertinentes, “pode ser cruzada con outro tipo de datos persoais que ofrezan un perfil moi acertado de personalidade ou, mesmo, das enfermidades que padece una persoa, algo que non se axusta á finalidade destas medidas, que é identificar ao pasaxeiro”.

Pola súa banda, o presidente da Comisión de Liberdades e Informática (CLI), Antonio Farriols, asegura que a Unión Europea “está a impregnarse da voracidade preocupante de Estados Unidos de coñecer todo sobre todos” e considera que o criterio norteamericano é “excesivo”. Neste sentido, rexeita o acordo alcanzado entre a UE e Estados Unidos, “tanto no fondo como na forma”, e destaca que “os 34 datos que se ceden están catalogados como especialmente sensibles e protexidos segundo a LOPD ao tratarse de datos que, indirectamente, poden sinalar a raza ou a saúde dunha persoa”. Por iso, cre necesario contar cun procedemento que permita ao cidadán actualizar e coñecer en todo momento a situación dos seus datos de carácter persoal e que se contemple a figura do ?consentimento?.

“Tal e como está redactada a Lei neste momento ?expón Farriols, – non se recolle a necesidade dun consentimento explícito e por escrito do viaxeiro paira transferir determinados datos seus e tampouco hai un control de quen vai utilizar estes datos que, se caen en ‘malas mans’, poden conducir a extrapolaciones que consideren a máis dunha persoa como potenciais terroristas”. Segundo explica, a UE encartouse ás presións da Administración norteamericana, polo que lamenta que se está abusando da desinformación do usuario”, grupo ao que esixe una actitude máis comprometida. “O obxectivo de combater o terrorismo non é motivo suficiente para que exista semellante colisión entre seguridade e liberdades”, defenden desde a CLI. “O novo acordo axudará a previr e combater o terrorismo e o crime transnacional, asegurando un nivel equivalente de protección aos datos persoais dos pasaxeiros en liña cos estándares europeos de dereitos fundamentais e privacidade”, xustifica a Unión Europea.