Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Mobbing inmobiliario

Os inquilinos de rendas antigas sofren o acoso dos propietarios para que desaloxen os seus inmobles, mesmo con ameazas e coaccións, un procedemento que pode denunciarse
Por miren 16 de Febreiro de 2007
Img mobbing01d
Imagen: Hugo Pan

O fenómeno cobra cada vez máis forza: moitos inquilinos de vivendas de renda antiga son sometidos a presións por parte das inmobiliarias propietarias co fin de reconverter as leiras en negocios máis rendibles como novos inmobles máis caros, locais comerciais ou hoteis. Tras tentar chegar a un acordo cos inquilinos, trato normalmente rexeitado, os propietarios provocan toda clase de desmáns (avarías sen arranxar, cortes de luz, saqueo de caixas de correos… e mesmo ameazas e coaccións) ata que os veciños non aguantan a presión e ‘tiran a toalla’ abandonando a súa casa. Estas accións están consideradas como un tipo de acoso, son denunciables, e xa existen sentenzas xudiciais favorables aos veciños acosados.

Una forma de acoso

Una vivenda por un euro ao mes no barrio biscaíño de Neguri onde o metro cadrado rolda os 6.000 euros? Efectivamente, é a cantidade pola que un propietario cedeu a súa casa a unha familia de etnia xitana que atopou na rúa. Foi tamén o momento en que comezou o pesadelo paira o resto de veciños: inundacións con fugas intencionadas de auga mesturada mesmo con feces, vehículos raiados, ameazas… Non se trata do guión dunha película, senón dun caso real, ocorrido na casa Tangora de Getxo. O propietario dunha das vivendas quixo quedar coa totalidade do inmoble e, ante a negativa do resto de propietarios a vender, tratou de convencelos “polas malas”. Non se saíu coa súa e o xulgado, amparándose no artigo 544.bis da Lei de Enjuiciamiento Criminal, expulsou aos inquilinos. Da vivenda, e do termo municipal. O maxistrado recoñece na sentenza que os imputados exercían “un plan sistemático de acoso contra os seus veciños”, o que se coñece como mobbing inmobiliario. Mobbing? Moitos relacionan este termo cunha forma de acoso no traballo, porque efectivamente éo. Pero non só existe este tipo de mobbing, e na súa versión inmobiliaria refírese ás citadas presións ilegais que exercen axencias e propietarios de vivendas paira botar aos seus inquilinos ou outros propietarios, persoas que en ningún momento tiveran intención de irse, deixar a súa vivenda, nin vendela antes deste acoso. Segundo o Servizo Europeo de Información sobre o Mobbing (Sedisem), as ameazas diríxense especialmente a quen viven con rendas baixas, como anciáns ou novos, co fin de forzar a venda dos pisos e o desaloxo da leira.

Segundo o Servizo Europeo de Información sobre o Mobbing (Sedisem), as ameazas diríxense especialmente a quen viven con rendas baixas, como anciáns ou novos, co fin de forzar a venda dos pisos e o desaloxo da leira

O mobbing inmobiliario ten un claro precedente no ‘Blockburts’. Trátase dunha ‘corrupción fonética’ xurdida da pronuncia de dous termos ingleses: to Bursa (estalar) e block (bloque), que podería traducirse como ‘revientacasas’ e que na Segunda Guerra Mundial referíase aos explosivos lanzados pola aviación aliada, capaces de aniquilar barrios enteiros. Pero referida ao tema inmobiliario, a expresión utilizouse nos anos sesenta paira designar una estratexia usual en Estados Unidos durante os anos sesenta, no contexto das tensións entre negros e brancos. Os axentes inmobiliarios aproveitábanse dos prexuízos raciais dos habitantes das áreas residenciais, a quen comunicaban falsamente que se aveciñaba una adquisición masiva de vivendas que irían parar a mans de negros. Para que a historia fose crible, exhibían polas inmediacións a afroamericanos, coma se de compradores tratásese. Os brancos vendían as súas casas a prezo de saldo e mudábanse. Corenta décadas despois, a estratexia do medo continúa fornecendo efecto, e de Cádiz a Barcelona, o fenómeno do mobbing inmobiliario percorre toda España. Pero tampouco o resto de Europa líbrase deste tipo de acoso. A ONG International Alliance of Inhabitants recolle as denuncias da sociedade civil en Europa e asegura que durante o Foro Social Europeo, celebrado en Atenas en maio de 2006, a Federación de Arrendatarios de Londres denunciou o lado escuro das olimpíadas de 2012, concretamente una aceleración da privatización do sector inmobiliario e a demolición de edificios de vivendas de protección oficial paira construír centros deportivos, comerciais, e casas de luxo. En Bégica, a ONG Solidarités Nouvelles denuncia así mesmo desaloxos cada vez máis numerosos paira aloxar á clase funcionarial comunitaria. Non cabe dúbida da extensión deste fenómeno, pero, por que se produce?

Especulación inmobiliaria

O chamado mobbing inmobiliario vén impulsado polo aumento do prezo da vivenda, que provoca a aparición dun mercado inmobiliario cada vez máis voraz. Ante a demanda de clientes adiñeirados, os vellos centros urbanos convertéronse nun gran atractivo paira os especuladores. A finalidade de adquirir inmobles no centro das cidades é reconverter as leiras en negocios máis rendibles, xa sexan novos inmobles máis caros, locais comerciais e deportivos ou hoteis.

A finalidade de adquirir inmobles no centro das cidades é reconverter as leiras en negocios máis rendibles, xa sexan novos inmobles máis caros, locais comerciais e deportivos ou hoteis

María Dores Peris, catedrática de Sociología da Universidade de Barcelona, sinalou nun estudo que, lonxe do que puidese parecer, o mobbing non é ningunha novidade nos plans de rehabilitación. En Barcelona, concretamente, desde hai anos existe o que no argot urbanístico denomínase “sacar aos vermes”. Segundo a socióloga, o mobbing forma parte dunha estratexia mundialmente coñecida: primeiro devalúase o barrio pola invasión de emigrantes e poboación marxinal, ou polo envellecemento dos edificios aos que non se asignan presupostos paira o seu mantemento; nunha segunda fase, os especuladores adquiren as vivendas. E asegura que o mobbing, una práctica que responde a un plan preconcibido, “non se erradicará mentres se manteña a fractura, o desnivel, entre quen practican a violencia utilizando estratexias e técnicas de alta predictibilidad, e quen reciben as denuncias con véndaa nos ollos”.

O mobbing xa está considerado como un problema, una violación dos dereitos humanos. Así, hai só uns meses, a finais de 2006, o relator de Nacións Unidas Miloon Kothari elaborou un informe sobre a vivenda en España no que denunciou a violación dos dereitos humanos en materia de vivenda, referíndose a un mobbing “sen parangón no resto do mundo desenvolvido” e una especulación inmobiliaria desenfreada que deixa ao 25% da poboación fose do mercado da vivenda. Así mesmo sinala a conveniencia de que se deixen de vulnerar os preceptos da Constitución española, en concreto o art. 47, que obriga a “promover as condicións necesarias e establecer as normas pertinentes paira facer efectivo o dereito a unha vivenda digna e adecuada, regulando a utilización do chan de acordo co interese xeral paira impedir a especulación”, e que cumpran os seus compromisos adquiridos coa firma de convenios internacionais de salvagarda do dereito á cidade.

As respostas

As respostas

O mobbing inmobiliario está á orde do día e a admisión a trámite de cada vez máis casos de mobbing inmobiliario demostra que é un problema estendido que require atención social e xurídica paira erradicalo. O Dereito Penal permite dar resposta nas súas manifestacións máis graves con denuncias por ameazas e coaccións, mesmo á acusación por fraude procesual cando se acode a procedementos xudiciais innecesarios ou inxustificados co obxecto de obter desaloxos. Pero un dos maiores problemas atópase na dificultade de probar estes comportamentos, xa que adoita ser difícil dispor de medios paira acreditar a realidade das acusacións. Aínda que os expertos non consideran necesario modificar o Código Penal, si solicitan un maior rigor no control público do mercado inmobiliario así como a articulación dunha rede de asesoramento aos consumidores.

Aínda que os expertos non consideran necesario modificar o Código Penal, si solicitan un maior rigor no control público do mercado inmobiliario así como a articulación dunha rede de asesoramento aos consumidores

Outros van máis aló e solicitan a tipificación de acoso inmobiliario como una vulneración do dereito á vivenda e a súa sanción con penas proporcionais á importancia do mesmo. E suxiren que si se demostra a participación nestas prácticas de membros do Rexistro da Propiedade, funcionarios municipais ou autonómicos, sociedades mixtas público-privadas e administradores de leiras, deberíase proceder á súa inhabilitación paira calquera destes cargos públicos.

Segundo sinalan desde Sedisem, uno dos primeiros pasos no recoñecemento legal deste tipo de condutas como delituosa foi a reapertura da primeira querela de mobbing que se produciu en España, que fora presentada no ano 2003 e foi reaberta por orde da Audiencia de Barcelona en maio de 2004. Era o caso dunha viúva que gozaba dun contrato de aluguer indefinido desde 1936 cunha renda de 40 euros mensuais, e foi coaccionada polo propietario para que deixase a leira voluntariamente, renunciando á indemnización que por lei lle pertencía pola rescisión do contrato. Paira conseguir o desaloxo, o propietario mantivo o inmoble infestado de ratas e cascudas, cheo de gretas, con problemas na subministración de auga e electricidade, e a presenza de okupas no terrado. O caso está pendente de sentenza. Tamén actuou a Xustiza no mencionado caso da casa Tangora de Getxo, a primeira sentenza en España que recoñece este tipo de coaccións inmobiliarias. En agosto de 2004 ditáronse medidas cautelares contra o empresario e tres do trinta inquilinos de etnia xitana que habitaban o edificio, obrigando ao desaloxo dos imputados, a súa expulsión da localidade de Getxo e una orde de afastamento dos veciños, una vitoria legal que abre o camiño contra este tipo de delitos.

Tamén no resto de Europa parece que comezou a loita contra o mobbing inmobiliario. Así, en Italia, tras a alerta da ONU sobre 600.000 ameazas de desaloxo e grazas á campaña Sfratti Zero (antidesalojo) contra as privatizacións das vivendas de protección oficial, en febreiro de 2006 asinouse un protocolo que declara a Roma “cidade libre de desaloxos”. En Francia introduciuse una norma na lexislación paira transformar parte dos desaloxos en novos contratos, e ademais aprobouse a construción de 500.000 vivendas de protección oficial nos próximos cinco anos.